Interessante tijden in Europa

Spanje

Vandaag las ik een goede presentatie over Spanje. Dat Spanje in de problemen zit, lijkt me redelijk in de koersen te zijn verwerkt, maar het vat wel samen hoe groot de Spaanse problemen zijn.

Zie hier de link naar de presentatie.
http://www.scribd.com/doc/88388379/Investment-Focus-The-Pain-in-Spain

De Fransen en Grieken zijn tegen

De Fransen hebben afgelopen zondag tegengestemd. De Grieken ook. En de Spanjaarden moeten een bank voor de tweede keer redden in korte tijd. Met 8 Europese landen in de problemen (Spanje, Italie, Portugal, Ierland, Frankrijk, Griekenland, Cyprus en Belgie) is het moeilijk voor te stellen dat de Europeanen zichzelf uit het moeras van problemen weten te trekken. Zowel de Grieken en de Fransen hebben gestemd op dat dat of de rest van Europa de problemen van hen moet oplossen, of dat de euro uitelkaar valt. De Franse en Griekse kiezers willen blijven leven in hun zelf gemaakte fata morgana. De pijnlijke werkelijkheid kunnen ze niet verdragen.

De eurozone is een prachtig economisch game theory probleem  geworden. Experts in de game theorie kunnen nu hun kennis ten toon spreiden.

De Europese weg een krachtige oplossing

Zelf vind ik de Europese oplossing nog steeds een prachtige oplossing: de zondaars in de eurozone moeten bezuinigen, zorgen dat hun overheidsfinancieen in de pas lopen met hun economie, moeten hun economieen liberaliseren om groei te bewerkstelligen en vervolgens wordt er geld bij gedrukt om de problemen op te lossen.

Regelmatig lees en hoor ik dat de privatiseringen en meer marktwerking niet de oplossing zijn, maar toch als je vervolgens gaat kijken naar de oplossing die telkens weer wordt voorgeschreven om een economie competitiever te maken: meer marktwerking!

Verhoging rente in 2011 fout

Het verhogen van de rente door de ECB met half procent vind ik nog steeds een cruciale fout, die de problemen in de eurozone hebben verergerd. Natuurlijk je kan je afvragen wat maakt die half procent uit, het verschil tussen de Duitse en Spaanse 10jaars rente is 4%, maar dit heeft alles te maken met de handelspartners van de Eurozone.

Economisch Krachtenveld met VS en China

China hanteert inmiddels al 10 jaar hardnekkig een bijna vaste wisselkoers van hun munt de renminbi met de dollar. Consequentie is dat teveel vraag is naar Chinese goederen en te weinig vraag naar Amerikaanse goederen. Het antwoord van de Amerikanen is het loslaten van een economische kernbom. Oftewel net zoveel dollars bijprinten totdat de Chinesen geen dollars meer kunnen zien. Een vervelende consequentie daarvan voor de Europeanen is geweest dat de euro significant over is gewaardeerd waardoor de Europese consumenten veel meer schulden zijn aangegaan dan economische gezien verstandig was.

Geen ECB garantie op nationale schulden

Dus misschien was de renteverhoging economisch verantwoord maar taktisch was het een groter blunder. Het andere probleem waarvan de Eurozone last had was dat beleggers dachten dat elke euro die ze aan een Europese overheid zouden geven terug zou komen. Oftewel net als dat er een Fed put is, zou er ook een ECB put zijn. Helaas voor de beleggers, stak Duitsland daar een stokje voor. Overheden die er een potje van maken, worden nu gestraft, omdat investeerders ze geen geld meer willen verstrekken. De tucht van de markt heet dat.

Nu dat duidelijk is zou het rentewapen in Europa veel beter kunnen worden ingezet in internationaal perspectief, nu China nog steeds de renminbi gekoppeld houdt aan de dollar, de Verenigde Staten met veel wapengekletter de bal weer terugleggen bij China, zou de Eurozone hun economieen nog meer kunnen stimuleren door de  rente te verlagen.

U raadt het al: paniek + lagere rente zou de euro fors doen laten zakken. Daarmee worden veel problemen in 1x opgelost. Meer groei, een betere concurrentiepositie voor Europese bedrijven en het belangrijkste de interne krachtsverhoudingen worden niet verstoord, want nog steeds moeten de zondaars een hogere rente betalen dan de braafste jongetjes van de klas.

Het wordt interessant om te zien hoe ver de landen die geld nodig hebben de landen die geld geven gaan uitdagen. Met een radicale communist die sympathie heeft voor Chavez wordt het interessant om te zien hoe deze het spel gaat spelen.

Al eerder was er al geconcludeerd dat de Grieken uit de eurozone mogen stappen, alleen dat dat de Grieken veel sneller arm maakt dat nu het geval is. Oftewel de speelruimte voor de Grieken is beperkt en ze zullen waarschijnlijk in de euro blijven. 

Hoe wordt het spel gespeeld?

Hoe de Fransen het spel gaan spelen is natuurlijk veel interessanter. Het is duidelijk dat de Spanjaarden geld nodig hebben van Europa, de Italianen waarschijnlijk ook. En gegeven de miserabele cijfers van de Fransen bestaat er een gerede kans dat de markten ook geen geld meer willen lenen aan de Fransen zonder duidelijkheid of de ECB put nu wel of niet bestaat.

Tot nu toe bleek de ECB zich goed achter de Europese wetgeving te kunnen verschuilen, maar met 3 grote landen in de problemen lijkt toch dat de ECB Bazooka van stal moeten worden gehaald. Duitsland heeft dat tot nu toe voorkomen, immers het neemt niet de problemen weg waardoor de landen niet meer competitief zijn, maar met Hollande nu aan het roer, Spanje in de problemen lijkt de dag van zelfvernietiging van de euro door en masse geld bij te drukken dichterbij te komen. Hyperinflatie mag dan niet meer worden uitgesloten.

Dat zou jammer zijn gegeven dat de ingeslagen weg van hervormingen samen met een ECB die daar ingrijpt waar nodig toch op lange termijn de beste oplossing is.

Het blijft mij verbazen dat de meeste mensen liever door devaluatie en inflatie armer worden dan door structurele hervormingen en bezuinigingen.

De ander waarover ik me ook blijf verbazen is, dat politici liever de belastingen verhogen dan de overheidsuitgaven verlagen. Terwijl een lagere belastingdruk het juiste middel is om economische groei te bevorderen.

De roep om economische groei en het falen van westerse maatschappijen

Val van het Nederlandse kabinet als bewijs

De Nederlandse VVD-CDA minderheidskabinet heeft het niet gehaald. Praktisch kwam het er op neer dat Wilders en zijn PVV zich aansloot bij de lange rij politici en economen die vinden dat bezuinigen niet het gewenste resultaat heeft. Met de VVD volhardend in max te kort van 3% van het BNP was daar een breuk. 

Zo blijkt maar weer een democratisch gekozen overheid is zeer geschikt instrument om welvaart te verdelen, maar om de last van minder welvaart snel en goed te verdelen is een gekozen overheid minder geschikt.  Dan blijkt maar weer dat het zeer moeilijk om niet populaire maatregelen te nemen zonder weggestemd te worden door de kiezers. 

Geen structurele maatregelen ter bevordering van economische groei

Wilders heeft in ieder geval bewezen dat hij eigenlijk niets te zoeken heeft in de politiek. Hij heeft er vooral voor gezorgd dat er geen structurele maatregelen werden genomen om de economische groei te bevorderen waardoor de Nederlandse economie nu in een recessie is beland. Wilders bleek ook zeker niet bereid te zijn de overheidsuitgaven te beperken. Als spreekbuis voor de Nederlanders die niet willen veranderen is dat natuurlijk ook taboe. Door de populariteit van Roemers en de strubbelingen in de PVV en het gedogen van dit kabinet dreigt Wilders het recht om die spreekbuis te zijn kwijt te raken. In een wanhopige poging om deze mensen alsnog aan hem te binden heeft hij dus het kabinet opgeblazen. 

Zwakke concurrentiepositie Eurozone

In deze tijd dat de rest van de wereld (lees China, India, Oost Europa en andere opkomende economieën) steeds beter met de Westerse landen kunnen concurreren en dus steeds relatief meer schaarse goederen zich kunnen toe eigenen (of liever gezegd de deficiëntie die ze hadden kunnen wegwerken), betekent dat een democratie als Nederland een stapje terug moet doen. Praktisch betekent dit een versobering van het sociale stelsel en dus een terugtrekkende overheid die zich dient te richten op haar kerntaken. 

In Nederland betekent dit een versobering van de AOW, een versobering van de WW en andere aan welvaart gerelateerde overheidsuitgaven die moeten worden gekort. 

Alhoewel de Duitse industrie een belangrijk lichtpuntje  is in de Europa, is de huidige teloorgang van Nokia kenmerkend voor de Europese concurrentiekracht. Daar blijkt toch dat bedrijven in een meer marktgeoriënteerde maatschappij als de Amerikaanse veel betere producten kunnen afleveren waar de consument op zit te wachten dan een bedrijf in een Europees land waar door regels en hogere inkomensbelastingen bedrijven die in de ratrace van innovatie zitten het afleggen. 

Europese bedrijven hadden een voorsprong in de mobiele telefonie. Dankzij de GSM standaard hadden ze maximaal geprofiteerd van het netwerk effect. Van die bedrijven had Nokia het meest geprofiteerd. Inmiddels hebben de andere Europese fabrikanten (Philips, Ericsson)  het al afgelegd in de moordende concurrentie en is Nokia alleen nog over. En nu de voorsprong van de GSM standaard is verdwenen dreigt ook Nokia de strijd te verliezen. 

Niet heel toevallig hebben twee nieuwe Amerikaanse bedrijven de koppositie overgenomen van het laatste Europese bedrijf dat competitief was in de consumentenelectronica. Apple en Google wisten de hypecycle van de smartphone beter te lezen en kwamen met betere producten. Apple won zoals wij allen inmiddels weten door met touchscreen techologie en andere kleine innovaties de userexperience fors te verhogen. Het omzetten van de telefoon naar de PDA werd het beste uitgevoerd door Apple en Google wist er met het Android besturingssysteem achter aan te hobbelen. 

Nokia heeft de boot gemist. Het is de kracht van de Amerikaanse economie dat Amerikaanse bedrijven beter in staat zijn nieuwe kansen te pakken. Alhoewel Nokia misschien heeft zitten slapen, is het kenmerkend voor Europese bedrijven, die door hoe Europese maatschappijen zijn georganiseerd moeilijk kunnen concurreren met bedrijven  die in een minder gereguleerde omgeving opereren. 

De onwil om te herstructureren

Om weer te kunnen groeien, moeten de kosten dus omlaag, moeten we meer werken. Daarvoor zijn 3 mogelijkheden.

1. De bruto salarissen omlaag, aantal uren omhooog

2. De overheid bezuinigt en verlicht de lasten voor de werkenden 

3. Het vergroten van de geldhoeveelheid en daarmee de koopkracht verlagen van de burgers

1. Methode 1 is eenvoudig. Je schaft de vakbonden af, de CAO onderhandelingen, je geeft werknemers minder ontslag bescherming en de markt doet zijn werk. Het probleem hiervan is echter dat zowel overheid als de banken in de problemen komen omdat door de vraag uitval zij hun verplichtingen niet meer na kunnen komen. In het ergste geval krijg je een vicieuze cirkel van vraaguitval, deflatie, meer vraaguitval en door dat mensen besluiten hun uitgaven uit te stellen, kan dit een zware economisch depressie veroorzaken. Vandaar dat het advies van liberale economen is: voorkom dit door een verstandig monetair beleid te voeren. Dat is met dank aan Greenspan de afgelopen 20 jaar niet gebeurd, oftewel nu methode 1 toepassen heeft zijn nadelen. Daarnaast verliest de gevestigde orde zijn rechten door dat allerlei heilige huisjes plat worden gewalst. 

2 Een logischere methode is om arbeid (in mijn context iedereen die wil werken, dus ook de bijvoorbeeld de ZZP,ers) aantrekkelijker te maken door de indirecte kosten (lees belastingen) te verlagen. Dit is praktisch de route die gekozen is door Duitsland en het huidige Nederlandse kabinet was hiervan (gegeven de beperkingen in manoeuvreerruimte die ze hadden) ook voorstander van. Praktisch betekent dat de private sector groter wordt, en dankzij vraag en aanbod zou de allocatie van middelen efficienter en beter worden waarmee er een betere basis zou worden gecreëerd voor groei. 

3 Het vergroten van de geldhoeveelheid is veruit de gemakkelijkste methode. Niet heel toevallig wordt deze methode zowel in de Verenigde Staten als in Engeland gekozen. Praktisch betekent het dat je wanbeleid met wanbeleid bestrijdt, omdat de markt gegeven de beperkte rendementen die kunnen worden gerealiseerd weigert te investeren en de consument door lagere economische groei verwachtingen moeten ontschulden. Misallocaties moeten dus worden gecorrigeerd. Het probleem van deze methode zit hem met name dat bestaande misallocaties blijven bestaan. De overheid liberaliseert minder dan gewenst en ook de bancaire sector profiteert evenredig veel. Praktisch betekent dat vooral jongeren hiervan de dupe zijn, zij betalen teveel belasting. Als de vooruitzichten voor de volgende generatie voorspoedig zijn is dat niet erg, maar nu dreigt voor het eerst sinds de Tweede Wereldoorlog de volgende generatie armer te zijn dan de huidige generatie. Dan is het afwentelen van de huidige problemen op de volgende generatie eigenlijk asociaal.

In eerdere stukken heb ik altijd aangegeven dat de problemen van de laatste 10 jaar vooral veroorzaakt worden door de halsstarrige weigering van China om hun munt te flexibiliseren, en in die context is een ruim monetair beleid te verdedigen. Dit moet vooral niet een motivatie worden om de overheid groter te laten worden, maar om de particuliere sector meer te laten investeren. 

Interessante Europe strijd

Als Hollande de verkiezingen wint, wordt het interessant in Europa. Waar in landen als Japan, Verenigde Staten en Groot Brittanie er "niemand" opdraait voor de rekening, hebben we dat geluk wel in Europa en zie je nu in ieder geval dat landen zoals Spanje (geen ander keuze) kiezen voor het pijnlijke recept van bezuinigen. Frankrijk lijkt er nog niet aan te willen, en Hollande is daar het boegbeeld van. Merckel heeft het spel inmiddels goed begrepen en het  is moeilijk voor te stellen dat zij Duitsland op laat draaien voor de Franse rekening terwijl de Fransen weigeren hun economie te moderniseren.

Het valt niet mee om armer te worden dat blijkt maar weer. 

De Spaanse economie in crisis

De Spaanse economie in crisis

Spanje heeft het de laatste weken zwaar te verduren gehad. Na de LTRO opleving verliezen steeds meer beleggers weer  het vertrouwen in Spanje.  Terug kijkend in de tijd kan gesteld worden dat het publiekelijk openbaar maken dat het tekort van de Spaanse overheid in 2012 niet 4,4% zou worden maar 5,8% een grote blunder is geweest die het fragiele evenwicht behoorlijk heeft verstoord. 

Het probleem in Spanje is een vastgoed crisis die de Spaanse economie geheel tot stilstand heeft gebracht. Vervolgens een linkse regering die met Keynesiaans beleid de benodigde maatregelen teveel heeft uitgesteld en nu  is het inmiddels 5 voor 12 voor de Spanjaarden.

Als je naar de winst en verliesrekening van de Spaanse economie kijkt, dan lijkt Spanje er best nog wel goed voor te staan. De export is behoorlijk gegroeid en de tekorten vallen relatief ook best mee. Spanje heeft echter een paar problemen die de oorzaak er van zijn dat beleggers Spaans overheidspapier toch als toxic beschouwen. Spanje heeft namelijk een balans probleem.

Het probleem is dat de huizenprijs zo fors onder druk komen te staan dat banken hun onderpand voor hun uitstaande hypotheekleningen als sneeuw voor de zon zien verdwijnen. Dat zien de banken natuurlijk niet alleen, maar ook hun investeerders. Oftewel niemand die nog wil investeren in Spaanse banken. De huizenvoorraad in Spanje is nog zo groot, de prijzen relatief nog zo hoog dat de prijsdalingen nog lang niet voorbij zijn. Met dat gegeven zou het zo maar kunnen dat praktisch bijna de hele Spaanse banksector niet meer solvabel is (ik las ergens dat alleen Santander de dans ontspringt). 

Oftewel de Spaanse banksector moet worden geherkapitaliseerd. Je zou banken ook failliet kunnen laten gaan, maar ja met een Lehmannetje verdwijnt het laatste restje vertrouwen en dat werkt dus ook niet. En omdat Spanje een tekort op de betalingsbalans heeft moeten er dus buitenlanders telkens met geld over de brug komen om de Spaanse banken te versterken. Aangezien de markt waarschijnlijk de vingers er niet meer aan wil branden, moet dat geld via de Spaanse overheid naar binnen worden gebracht en zie daar het probleem: De Spaanse overheid heeft zelf al een 6% tekort en daarbovenop moeten ze geld lenen om hun banken een lifeline te geven. Met een werkelijke schuld die de 100% van Spaanse BNP benadert, is het duidelijk waarom de internationale beleggers met hun voeten stemmen. 

Als je ook nog even meeneemt dat Spanje last heeft van droogte (klimaatverandering heet dat), de economie nog wat moet krimpen vanwege dalende overheidsuitgaven en het is helemaal duidelijk waarom de Spanjaarden in de problemen zijn. 

Wat kunnen ze doen op het probleem op te lossen. Mijn inziens valt er maar 1 ding te doen. Zo snel mogelijk de arbeidsmarkt liberaliseren,  het andere probleem: tekorten bij de regios zo snel mogelijk te verlagen door bijvoorbeeld mensen te laten betalen voor de gezondheidszorg. 

Als wij de euro handhaven (hetgeen ik wel verwacht), dan moeten de goodies bij landen zoals Spanje worden wegbezuinigd. Als je ziet hoe slecht westerse overheden kunnen bezuinigen dan ben ik benieuwd welke konijn Draghi deze keer uit zijn hoed gaat toveren. 

Overigens het goede nieuws van vandaag was dat de Eurozone een overschot op de handelsbalans realiseerde. En dus er slechts sprake van interne onevenwichtigheden en niet met de rest van de wereld. Dat is misschien wel de reden dat de euro zo hardnekkig hoog blijft. Alhoewel de meeste democratisch gekozen overheden pas echt serieus aan de slag gaan met het gezond maken van de overheidshuishouding, beperkt de sanering van veel overheidsuitgaven de toekomstige problemen. Dat waar bijvoorbeeld de VS en Japan vrolijk door gaan met uitgeven van geld. 

Europese schulden als ratio van het Nationaal product

Het is natuurlijk bekend als er een land met een langdurig handelsoverschot is, er ook landen moeten zijn met een langdurig tekort. Deze tekorten op de handelsbalans kunnen alleen maar worden gefinancierd door meer schulden aan te gaan of door te ontsparen.

De Eurozone als geheel heeft jarenlang klein tekort met de rest van de wereld gehad en gegeven de sluipende migratie van werk en productie naar landen als China en India, groeit dit tekort langzaam maar zeker. Dus als Duitsland en Nederland jaar in, jaar uit een overschot boeken, er als geheel een tekort met de rest van de wereld is in de Eurozone, betekent dit dus dat de totale schuld / nationaal product moet zijn gegroeid, waarbij de verwachting is dat landen als Griekenland, Italie, Portugal, Spanje en Frankrijk) een fors groeiende schuldquote moeten hebben gehad de afgelopen 10 jaar gegeven hun structurele tekorten op de handelsbalas

Het artikel bij BBC over de oorzaak van Europese schuldencrisis heeft een aantal interessante datapunten hierover  verzameld. Niet heel verrassend is die van Duitsland amper gegroeid en zijn die van Frankrijk, Italie en Spanje juist fors gegroeid. Griekenland wordt geen eens meer genoemd.

De cijfers zijn zorgwekkend. Met name natuurlijk die van Italie. Het is niet alleen de overheid die zich diep in de schulden heeft gestoken, maar ook het gehele bedrijfsleven. Spanje is daarbij ook niet hoopgevend, maar daar heeft de overheid tenminste nog de ruimte om een gedeelte van de private schulden over te nemen.

Wat de meeste zorgen baat, is de verslechterende concurrentiepositie van de 3 landen. Opnieuw lijkt Spanje hierbij het beste gepositioneerd, waarbij de teruglopende tekort op de handelsbalans een indicatie is dat veel buitenlanders onroerend goed kochten in Spanje toen het nog goed ging in de wereldeconomie. Met een nieuwe regering en liberalisering van de arbeidsmarkt lijkt Spanje niet in de gevarenzone te komen. Het lijkt er op dat de financiele markten dit ook gaan beseffen, want de rente op Spaanse staatsobligaties kelderde afgelopen weken, na krachtig taal van de nieuwe Spaanse premier.

Italie en Frankrijk tonen een kwalijke trend. De afgelopen jaren is langzaam het tekort op de handelsbalans gegroeid. Dit valt niet anders te lezen als dat steeds minder mensen zitten te wachten op producten die worden geproduceerd in Frankrijk of Italie. Dus als je Frankrijk of Italie even langs de meetlat van een bedrijfsanalyse legt, dan heb je dus twee landen met een zwakke balans en die verliesgevend zijn. Oftewel de landen moeten snel gereorganiseerd worden of het is te laat.

Bij een bedrijf waar succesvol een turnaround wordt gedaan, zijn meestal de volgende componenten aanwezig. De balans wordt gereorganiseerd, een aantal partijen dienen hun verlies onmiddellijk te nemen, of hun schuldposities dienen te dalen in senioriteit. Er wordt flink in de kosten gesnoeid en tot slot er is een bedrijfsactiviteit met potentie. Oftewel de kern van het bedrijf levert nog steeds competitieve producten.

Als je naar Frankrijk en Italie kijkt, vraag ik me werkelijk af op welke terreinen deze landen zich kunnen onderscheiden. Zeg maar de redenen voor economische groei in deze landen.

Al met al lijkt 2012 voor Italie het jaar van de waarheid te worden. Gelukkig heeft de ECB de rente verlaagd en zit er waarschijnlijk nog meer in het vat. Dus de verwachting is dat de euro nog meer gaat dalen de komende maanden. Dat te samen met lagere financieringskosten (de vraag is wel of Italie hiervan ook mag profiteren, gegeven dat ze op randje van niet solvabel staan) geeft Italie de kans om de dag des onheils uit te stellen.

Toch waren de laatste cijfers uit Italie niet geruststellend. Het land is opnieuw in een recessie beland en dat betekent dat de overheidsschuld als % van het BNP al weer aan het oplopen is. Als de economische activiteit net als Griekenland overheids gedreven is dan, kunnen we de borst nat gaan maken. Bezuinigen betekent dan een kleiner BNP en nog relatief nog meer schulden. Dan lijkt een default onontkombaar, met alle kwalijke gevolgen van dien.


Tot slot nog even een opmerking over de Grieken. Normaal als je reorganiseert gaan de kosten omlaag. Nou niet bij Grieken. De Griekse overheid geeft dit jaar meer uit dan vorig jaar. Deze black swan van onwillende politici is misschien wel het meest zorgwekkend waar mijn oog opviel deze maand. Na 30 jaar lang aan het infuus van de Europese Unie te hebben gelegen, zijn de heren zo verslaafd geraakt aan het feit dat er geld van de rest van Europa vloeit naar Griekenland zonder tegenprestatie dat zelfs als het 5 over 12 is; er een Europese en wereldwijde crisis dreigt; deze heren niet in staat zijn adequate maatregelen te nemen om een eind te maken aan de afhankelijkheid van Griekenland van Europese subsidies.

 De Griekse politici gedragen zich als junks die wel willen afkicken, maar eerst nog even een shot willen scoren. Griekenland laat zich het beste vergelijken met een gedwongen opgenomen junk die tegen zijn zin moet afkicken. Dat junks daar last hebben is begrijpelijk, dat de Grieken daar last van hebben vind ik onbegrijpelijk. Dat het getolereerd wordt, vind ik al helemaal onbegrijpelijk. Dus het wordt tijd voor een crisismanager. Hoe moeilijk kan het nu zijn om  50.000 Griekse ambtenaren te ontslaan? Je betaalt ze gewoon niet meer. Hetzelfde met de pensioen leeftijd. Iedereen die jonger is dan 65 daarvan wordt het pensioen gehalveerd. Het is werkelijk ridicuul dat terwijl je jaarlijks 20 miljard te kort komt, je toestaat dat mensen al als oud worden gedefinieerd als ze 53 zijn. Het Griekse drama heeft lang genoeg geduurd. Het wordt tijd voor actie!

Verzoek aan Angela Merkel: Laat de euro vallen (als een baksteen)!

Na Griekenland werd niet Portugal maar Ierland het volgende slachtoffer. Terwijl Ierland altijd getypeerd was als de Keltische tijger bleek de meeste groei bij Ierland te zijn ontstaan door een met krediet gefinancierde onroerend goed bubbel. Na de kredietcrisis werd duidelijk dat de banken in Ierland in feite onroerend goed speculanten bleken te zijn en niet solvabel meer waren toen de onroerend goed prijzen instortte. Het verhaal achter de Keltische tijger bleek toch iets minder mooi te zijn als dat beweerd werd. Maar toch het verhaal was voldoende om extern kapitaal aan te trekken.

De vraag wie waren de "fools" die de Ierse banken met name hadden gefinancierd? Jawel andere Europese banken. Oftewel met het failliet laten gaan van een Ierse bank zou het Europese bancaire stelsel als een kaartenhuis in elkaar storten en dat zou een nieuwe crisis veroorzaken. Gegeven de wankele financiele huishouding van het westen, hebben de managers wel ontdekt dat opruimen van de rotte appel geen oplossing is. Ter herinnering: Lehman failliet laten gaan, was geen succes.

Dus kiezen onze managers voor pompen. Alhoewel het voor de totale Europese welvaart de beste oplossing is, is het voor Duitsland en daarmee voor Nederland veel gunstiger om nu te kappen met de Euro. Als het schip zinkt, pak je je reddingsboot en vlucht je in plaats van stilletjes te blijven zitten. Het kost wat centen, immers de Duitse en Nederlandse banken zullen massaal moeten worden gesteund, maar je bent er wel vanaf.


Het alternatief is nog minder aantrekkelijk. Alhoewel het natuurlijk allang bekend was werd de achterdeur constructie waarmee landen als Griekenland, Spanje en Portugal in leven worden gehouden vandaag nog eens keurig uitgelegd in de Financial Times.

Die gaat als volgt: Overheden zoals Griekenland die niet meer op de markt terecht kunnen, lenen geld van hun nationale banken, nationale banken lenen geld van de ECB met dat overheidspapier als onderpand en de ECB zit met waardeloos schuldpapier wat natuurlijk te weinig waard is, maar praktisch wordt getolereerd omdat dit de lifeline van zo'n land is, en het door de politieke kopstukken verstandig wordt geacht geen enkele bank in Europa failliet te laten gaan.

Dus elke dag dat de euro blijft voortbestaan in de huidige vorm, worden de verliezen groter voor de ECB. Er is eigenlijk geen weg meer terug. De enige remedie is hardnekking meer geld bij te drukken en dat richting de failliete landen te schuiven. Praktisch betekent het dat landen als de Duitsland, Nederland, Finland claims krijgen op de zuidelijke landen in euros die zij niet terug kunnen of willen betalen. Oftewel je betaalt er nu 100 voor en je weet dat je misschien 50 terugkrijgt.

Na Griekenland, Ierland komt Portugal, Spanje, Belgie en Italie aan de beurt. Frankrijk heeft natuurlijk ook te weinig poen, dus draaien de resterende landen op voor de kosten.

We kunnen blijven pompen (lees euros bij drukken) en onze schulden op steeds hoger niveau gaan garanderen of we kunnen er een streep onderzetten, ons verlies pakken en afscheid nemen van een mislukt experiment.

Alhoewel afscheid van de euro nemen zeker geen goedkope of gemakkelijke oplossing zal zijn, wordt het tijd dat we erkennen dat een Europese Unie niets anders is dan een constante geldstroom van noord naar zuid.

Dus Angela: hierbij mijn noodkreet: neem afscheid van de euro, nu het nog kan.

Een Griekse tragedie.

Als het goed is, wordt er dit weekend een noodpakket aan leningen aan de Griekse overheid verstrekt. Het lijkt erop dat het Griekenland een paar weken lucht gaat geven en misschien met een beetje geluk tot aan het einde van het jaar. Toch staat Griekenland op het punt om haar betalingsverplichtingen niet meer na te kunnen komen, want de Grieken halen massaal geld weg bij hun banken. De Griekse bevolking gelooft er zelf niet meer in. Met het verlies van het vertrouwen van de eigen bevolking in hun Griekse banken, lijkt kapitaalsvlucht Griekenland fataal te worden. Het wordt dus waarschijnlijk een echt Griekse tragedie met dramatisch slot. Het schouwspel gaat nog maanden zo niet jaren duren, maar de laatste maand was een boeiend eerste deel van dit stuk. Maar er valt dus nog veel meer vuurwerk te verwachten.

Natuurlijk zat het er aan te komen, met behulp van Goldman Sachs hadden de Grieken wat schulden verborgen gehouden en kwamen ze in aanmerking om mee te doen aan de euro. Om de politieke vrede te bewaren, werd er door de overige deelnemers niet getornd aan de Griekse deelname.

We weten inmiddels het resultaat: sinds jaar en dag blijkt de Griekse overheid niet te kunnen voldoen aan 3% begrotingsnorm. Op zich ook niet zo raar als half Griekenland met hun 55ste met pensioen mag. In Nederland is het prepensioen afgeschaft en wordt er nu al gesproken over het opkrikken van de Aow gerechtigde leeftijd naar 67. Door een kabinetcrisis is uiteindelijk is deze laatste maatregel niet doorgevoerd.

De Grieken hebben de afgelopen jaren als God in Frankrijk geleefd. Iemand anders gaat vast en zeker onze rekening betalen was hun motto. Wat een zegen voor de Grieken leek te zijn, namelijk goedkoop lenen en een enorme koopkracht in het buitenland te hebben bleek fictie te zijn. Ze leefden in een fantasiewereld waarvan iedereen wist dat het niet houdbaar was, maar niemand bereid was om er naar te handelen. Liever fictieve economische groei dan de werkelijk te moeten ervaren van de zwakste broeder van de klas te zijn. Samen met Spanje droeg Griekenland de lasten van een gezamenlijke munt. Wij profiteerden: ongekende welvaart en lage werkeloosheid waren ons deel. En de Grieken maar lenen. Daar waar geld voor hen 8-9% had moeten kosten, kregen ze het voor 1-4% rente. Prachtig vonden ze het.

De Grieken bleven er op los feesten. Onder het mom dat de economie moest worden gestimuleerd gingen de overheidstekorten omhoog en werd de Griekse schuldenberg onhoudbaar. Dit was mij al begin 2009 duidelijk. Tot mijn verbazing bleven er nog genoeg beleggers geïnteresseerd om Grieks schuldpapier te kopen. Alhoewel het moet gezegd worden dat het toch vooral de ECB was die indirect het Grieks papier kocht, stonden de beleggers toch ook in de rij om het geld richting Griekenland over te maken. Met de staatsschuld hoger dan 100% liet de Griekse overheid het tekort oplopen naar 13%. Op zich logisch, in plaats van een pijnlijke langdurige recessie kozen de Griekse politici om dit te verdoezelen door overheidsuitgaven op peil te houden. De gemakkelijke weg.

Door dat Dubai zijn rekeningen niet kon betalen, werden eindelijk de beleggers weer wakker geschud. Steeds meer partijen haakten af en hedgefunds begonnen openlijk posities in te nemen door credit default swaps op Grieks overheidpapier te kopen (een verzekering tegen wanbetaling). Dankzij het Griekse wanbeleid en een schaarste aan kopers van Grieks overheidspapier, dient Griekenland een hogere opslag te betalen dan de landen die vallen onder de categorie opkomende markten. De risico opslag die Braziliaanse overheid betaalt is inmiddels lager dan wat de Griekse overheid betaalt.

Oftewel mr. Market denkt dat van alle landen Griekenland de grootste kans heeft om haar schulden niet terug te kunnen betalen. Het bijzondere van alles is dat Griekenland waarschijnlijk Spanje meesleurt in haar val. Daarmee komt er een passend slot aan de Griekse tragedie: het einde van de euro. Aan voorspellingen wanneer dit gebeurd, waag ik me niet, immers als meer mensen in de einde van de euro geloven dan stappen we met allen nu massaal uit de euro en komt het allemaal nog net goed door de devaluatie van de euro.

Het is moeilijk voor te stellen dat Duitsland en Nederland zich gaan garant stellen voor Grieks mismanagement, gegeven dat de rekening die Spanje gaat presenteren niet te betalen valt. De Grieken helpen, dan is het einde zoek, dan is er geen houden meer aan. Dus het eerste rondje, zal zeker betaald worden door de overige deelnemers aan de euro, om tijd te kopen, maar ik twijfel ten zeerste of we ook willen opdraaien voor de volgende rondjes.

Pokeren met de Grieken

Afgelopen week waaide er een gure economisch wind in Griekenland. De rating agencies die aan Engeland en de VS een waarschuwing uitdeelden, toonden minder geduld met Griekenland. Nadat Dubai World in de golven was verdwenen en Dubai mea culpa bekende en moest erkennen dat het toch moeilijker is om een stad in de woestijn uit de grond te stampen. Dubai moest schoorvoetend erkennen dat ook zij teveel hooi op hun vork hadden genomen. Na IJsland bezweek opnieuw een land onder hun schuldenlast. Gelukkig heeft Dubai een rijke buur in Abu Dhabi en in tegenstelling tot IJsland hoefde Dubai slechts afscheid te nemen van hun zwaarste last: Dubai World.

Natuurlijk is Dubai afgelopen jaren onderdeel geworden van de financiele en economische wereld. Als of de duivel er mee speelt, komt juist Dubai World zijn verplichtingen niet na.

Terug naar Griekenland. Mijn informatiebron voor dit artikel is Edward Hughes die regelmatig publiceert op www.fistfulofeuros.net .

Net als in veel andere landen in de wereld zijn in Griekenland de overheidstekorten fors opgelopen. Ooit hadden we met zijn alle een maximaal tekort van 3% afgesproken. Griekenland heeft daar nooit aan voldaan. Toch haalde ze het toelatingsexamen van de euro. Achteraf bleek dat dit met name lukte door boekhoudigkundige truuks en dat de controleurs niet al te streng controleerde. De Grieken haalden een vijf of misschien zelfs maar een vier, maar wegens goede connecties met de leiding kregen ze alsnog een zes. Daarna is de Griekse discipline alleen maar verslechterd. In goede tijden zaten ze op een tekort van 4% en nu in slechte tijden is dit opgelopen naar 12%. En wie dient dat tekort te financieren? Juist de rest van Europese Unie want de Grieken hebben geen pepernoot.

Je hebt natuurlijk altijd wel wat fondsmanagers die wat extra rendement nodig hebben en er dus op gokken dat de rest van de Europese Unie impliciet de tekorten van Griekenland garandeert. Een Griekse euro is tenslotte net zoveel waard als een Duitse euro. En in die context is dus een Griekse belofte om later terug betalen net zoveel waard als een Duitse belofte. De financiele markten vinden overigens van niet. Alhoewel ze de kans niet groot achten, eisen ze toch wat extra rendement voor het kopen van Grieks overheidspapier. Maar toch ieder weldenkend mens weet dat de Grieken hun verplichtingen al lang niet meer na kunnen komen. Vroeger werd dan de munt gedevalueerd en waren de Grieken gewoon weer wat armer. Dan begon het spel weer opnieuw. Sinds de Grieken meedoen aan de Euro kan dat niet meer en dient er dus geld geleend worden zodat de Grieken boven hun stand kunnen blijven leven. Overigens dat we zo weinig krijgen op Grieks overheidspapier komt eenvoudigweg omdat de Griekse banken mogen lenen van de ECB en vervolgens hiermee Grieks overheidspapier kopen omdat banken voor overheidspapier geen geld opzij hoeven te zetten. Zolang de Europese Unie deze sluiproute in stand houdt, kunnen de Grieken dus aan geld komen om hun te korten te financieren.

Wijselijk heeft Trichet geroepen dat de Grieken zelf op moeten draaien voor hun schulden en daarmee is het Grieks pokeren begonnen. De Grieken hebben in ieder geval het laatste potje weer gewonnen. De Griekse premier heeft beterschap belooft, sanering van de overheidstekorten voorgesteld en de rest van Europa heeft dit schoorvoetend geaccepteerd. Het is duidelijk dat de Griekse bluf nog werkt. De vraag is natuurlijk hoe lang nog? De rest van wereld lijkt ook wakker te zijn geschud. Na een verbazingwekkende opmars van de Euro, heeft de euro de laatste week aan kracht ingeboet. Misschien is die 1% extra toch niet zo aantrekkelijk als dat we onze trading programma's hebben geleerd.