Follow the leader.

Waar ik eigenlijk weinig aandacht heb besteed, is de verbazingwekkende groei van China in 2009. Meneer Chanos is al begonnen met het roepen dat Chinese onroerend goed markt een grote bubbel is geworden. Hij zou best gelijk kunnen hebben, de groeicijfers van China zijn nl enorm. Het laatste bericht dat ik las over de brullende Chinese draak, was een bericht over het aantal verkochte autos in maart van dit jaar: een groeicijfer van maar liefst 47%. China claimt zelfs meer te hebben geimporteerd dan geexporteerd in maart!

Met name de ongelovelijk Chinese honger naar ijzererts was mij eind vorig jaar opgevallen. Die is eenvoudigweg niet te stillen. De import van grondstoffen is een uitstekende maatstaf van de economische groei in China. Daarbij hoef je eigenlijk maar 3 grondstoffen in de gaten te houden: olie (omdat de Chinese olieproductie nog maar beperkt groeit, is het maandelijkse import cijfer van de OPEC een uitstekende ijkpunt), ijzererts en koper. IJzererts zie ik zelf als een indicatie van hoeveel Chinezen bedrijven kunnen verkopen in het kwartaal daarop. Omdat arbeid in China nog steeds schrikbarend goedkoop is, zal zodra de vraag herstelt Chineze bedrijven altijd gaan produceren, immers ze maken bijna altijd winst door meer te produceren.

Omdat staal toch wel een basis ingredient is van veel producten is de prijs van ijzererts een uitstekende indicatie van bedrijvigheid. Oftewel toen ik wat research op Vale deed, viel mijn oog op dat de vraag naar IJzererts uit China sinds het derde kwartaal met 40% was gegroeid. Een bijna niet te bevatten cijfer. De spotprijs was inmiddels naar ruim $120 gestegen, mijn conclusie was dat waar we allen zo op hoopten werkelijkheid werd. China trekt ons uit een recessie.

Tot slot nog even wat over de laatste grondstof: koper is de belangrijkste indicator van economisch groei in China zelf, want economisch groei heeft een sterke correlatie met het electriciteit verbruik en de beste/goedkoopste geleider van electriciteit is koper. Dus des sneller de koper import stijgt des meer economische groei wordt er gerealiseerd.

Nog een kanttekening: alhoewel het oliegebruik in China vanzelfsprekend nog steeds minder dan de helft is als in de VS, zal op basis van PPP blijken dat China de grootste economie van de wereld is geworden. Natuurlijk in dollars gemeten is de Verenigde Staten de grootste economie ter wereld. Maar wat is een dollar tegenwoordig nog waard? Ik heb ooit ergens gelezen dat China in 2040 de grootste economie ter wereld zou worden. Ik kan het bijna niet voorstellen dat we daar zolang op zullen moeten wachten. Uitgaande dat het olieverbruik jaarlijks met bijna een 1 miljoen vaten (barrels) per dag zal toenemen terwijl het oliegebruik in de VS zal krimpen naar een gebruik van maximaal 15 miljoen vaten per dag, kan de enige conclusie zijn dat binnen 10 jaar de Chinese economie groter zal zijn dan die van Amerika.

Oftewel wil je als speculant slagen, geldt er een belangrijke regel: follow the leader. Dus zij die als belegger een voorsprong wil behalen, moet Chinees gaan leren. Of op een andere manier uitvogelen hoe de Chinese economie er voorstaat. Ik hou in ieder geval de prijsontwikkelingen van olie, ijzererts en koper in de gaten.

De waarheid achter de koppeling tussen de dollar en Chinese Yuan.

Velen van ons zijn inmiddels weer van mening dat de rust is teruggekeerd. Het broze herstel is bedriegelijke schijn. We varen in het oog van de orkaan. In plaats van zelf een vurig betoog te houden waarom, plaats ik een artikel van Peter Schiff, oprichter van Paypal en nu een succesvol hedgefund manager. Hij geeft een scherpe analyse over de koppeling van de renminbi aan de US dollar.

http://www.financialsense.com/fsu/editorials/schiff/2009/1120.html

De economische toekomst van China.

Bij deze nog even het artikel over China van Martin Hutchinson op Prudentbear.com waar ik gisteren naar verwees. Een goede analyse van de kracht en kwetsbaarheid van de Chinese economie.

http://www.prudentbear.com/index.php/thebearslairview?art_id=10256

De Baltic Dry Index begint te stijgen

Het wordt hoog tijd om me weer bezig te houden met de economie. Mijn oog viel op een artikel van Jan-Willem Nijkamp op Inveztor.nl

http://www.inveztor.nl/pagina/weblog/view/10336

Het stijgen van de Baltic Dry Index wijst er op dat de wereldeconomie weer op stoom begint te komen en dat de rest van de wereld (lees niet Westerse landen) steeds belangrijker wordt in de wereldeconomie. Terwijl wij ons dieper in de schulden steken en daarmee dieper in de problemen begint de Chinese draak weer te brullen. Bij Prudentbear stond een interessant artikel dat de komende jaren de Chinese draak nog wel even zal blijven brullen en dat pas in 2030 China op een welvaart niveau komt dat groei geen oplossing meer is, maar dat de Chinezen veel eerder al met een grote crisis te maken zullen krijgen vanwege de vele inefficienties in het systeem. Met name de slechte leningen werden in dit artikel genoemd als een voorbeeld van misallocatie van middelen.

Beren en risico's

Het verhaal begin steeds meer op een klassieker te lijken. Vroeger waren het de ontwikkelingslanden die meer importeerden dan exporteerden. Bij hen ging de kost voor de bate uit. Nu worden landen als de Verenigde Staten geplaagd door tekorten op de handelsbalans. Het is een gevolg van convergentie van welvaart. Convergentie komt in het kort erop neer dat wanneer structurele barrieres worden weggenomen welvaartverschillen tussen landen verdwijnen. Economisch gezien heel logisch. Immers zolang er een "gratis" lunch te behalen valt (arbritage) zal er productie van het ene land naar het ander land worden verplaatst totdat de extra winst die valt te behalen is verdwenen. Normaliter gebeurt dit door het wisselkoers mechanisme. Dit is veruit het meest efficiente middel om welvaartsverschillen te egaliseren. Helaas leven we inmiddels al jaren in een wereld waar dat middel systematisch wordt geweigerd door de Chinezen. Daarnaast hebben de Amerikanen een sterke greep op het Midden Oosten waar de consument ook systematisch arm wordt gehouden door een vaste wisselkoers te hanteren. De rest van de wereld, die verstandiger is en geen waardeloze dollars wenst te ontvangen zijn de dupe. Het is werkelijk onaanvaardbaar dat de euro inmiddels door de 1.40 is gegaan terwijl de Mac index van de Economist wijst op een euro/dollar PPP van rond de 1.20. Maar iedereen vindt het best. De Westerse landen zijn tevreden met hun huidige koopkracht en zolang andere landen dat willen financieren, legt niemand de vinger op de zere plek.

Nee India en China zijn kansen, geen bedreigingen. En oppervlakkig gezien lijkt het ook zo. De Nederlandse economie draait weer op volle toeren, lage werkeloosheid en de vooruitzichten zijn ook zeer gunstig als we de miljoenennota er op na slaan. Dat de burger er toevallig weer op achteruit gaat dat is slechts bijzaak. Helaas de reden dat de burger er op achter uit gaat is dat ons totale inkomen veel minder groeit dan op papier lijkt. Omdat convergentie niet via het wisselkoers mechanisme loopt, kunnen we veel te goedkope spullen consumeren en leven we op een te grote voet omdat er een enorm aanbod van geld is. En ja wie wil er nu op achter uitgaan? Niemand toch? Oftewel achter uitgaan is taboe. Dus moet het door een invisible hand gebeuren en lenen we ons suf en worden we toch armer.

Al veel vaker heb ik aangegeven dat convergentie met landen als China en India er toe zal leiden dat zij rijker worden, maar dat wij sneller armer worden dan zij rijk. De wet van de grote getallen zal ik maar zeggen.

Schaarste is inmiddels weer terug gekeerd in de wetten van de economie. Het begon met ijzererts, toen nickel, vervolgens koper. Daarna bleek dat er een enorme vraag naar energie ontstond met snel stijgende olieprijzen en tot slot ongeveer alles wat "echt" is is in prijs gestegen. Ondanks al deze prijsstijgingen is in de Westerse landen de prijsinflatie minder dan 2%. Een wonder wat mij betreft. Het schijnt dat het vervangen van duur personeel hier door goedkoop personeel in China de kostenstijgingen hebben beperkt. Misschien is het ook wel zo en het verhaal is dat door specialisatie China steeds meer produceert en wij steeds meer kunnen consumeren. En afgelopen jaren ging het ook prima. De Amerikanen hebben inmiddels een groter tekort op de handelsbalans dan het Nederlandse nationaal product, maar kunnen op de pof al hun behoeften kopen. En zolang de schuldeisers dollars accepteren, is er geen haan die er naar kraait, want als de Amerikanen hun schuldeisers dienen terug te betalen, drukken ze gewoon wat extra dollars bij. Probleem opgelost.

Helaas is er een omslagpunt. Een overheid/maatschappij is als een bedrijf, zolang je geen geld nodig hebt, staan de bankiers in de rij, zolang je gemakkelijk je rentelasten uit je inkomen kan betalen, doen ze ook niet moeilijk en staan ze te trappelen om je meer te lenen, maar o wee wanneer de schulden zo hoog zijn opgelopen dat je niet meer kunt betalen. Dan rennen ze allemaal en masse weg. Er zijn natuurlijk dan wel wat dappere mensen die roepen van als je ons een extra hoog rente percentage betaald willen we je nog wel meer lenen en by the way we willen wel terugbetaald krijgen in goud. Maar ja dat is het begin van het einde. Het is de vicieuze cirkel van te hoge lasten vs inkomen. Als je je inkomsten weet te verbeteren dan weet je net te voorkomen dat je in de afgrond valt, maar zij die niet meer inkomsten weten te produceren, zullen op een gegeven moment maar 1 keuze hebben: de handdoek in de ring gooien.

En dat is er wat de afgelopen maanden heeft plaats gevonden. Eigenlijk veel sneller en met veel meer gekletter dan was verwacht. De marginale lener gooide in 2007 de handdoek in de ring. De Joe Six pack die zijn Amerikaanse dream probeerde waar te maken, bleek plots niet meer voldoende geld te hebben om die lasten te dragen en liep weg van zijn schulden. En masse waren deze mensen gebruikt om het Amerikaanse tekort op de handelsbalans te financieren en nu bleken die domme buitenlandse beleggers een kat in de zak te hebben gekocht. Toch raar dat je zomaar 8% rente kreeg op die CDOs terwijl je op ander triple A papier maar 4 kreeg. Tja bleek die triple A toch niet te kloppen... Foutje in het model, maar gelukkig hebben Moody's,S&P en Fitch allemaal in de kleine lettertjes op laten nemen dat zij niet aansprakelijk kunnen worden gesteld voor een verkeerde rating....

Als dit het begin is van het omslagpunt dan gaan de VS en dus Europa zware jaren tegemoet. Voorlopig heeft Bernanke zijn Bernanke put uitgeoefend. Dat was niet geheel onverwacht want conform de Taylor rule: 0% groei en 4% inflatie geeft een rentestand aan van 4%. Aangezien de rente stand nu op 4.75% staat heeft Bernanke nog wat speling. Waar financiele markten in het verleden uitstekend reageerden op renteverlagingen en risicopremies werkelijk daalden tot niveaus waarvan je afvroeg wie die leningen nog wilde kopen, zijn voor allerlei catogorieen de risicopremies fors opgelopen. De 3 maands interbancaire tarieven tikken tot 75 basispunten hoger om het geld binnen te kunnen halen. Degenen die leencapiciteit over hebben zijn plots op hun geld gaan zitten.

Wanneer het omslag punt is bereikt en eigenlijk de Verenigde Staten eindelijk zijn eerste downgrade heeft gehad, kan de enige conclusie zijn dat partijen die in dollars willen lenen meer moeten gaan betalen. Dat er nog steeds mensen zijn die vinden dat Treasuries goud gerand zijn en tevreden zijn met minder dan 5% per jaar voor de komende 30 jaar is mij werkelijk een raadsel. De below investment grade dollars leners zijn inmiddels geschrapt van de lijst die nog toegang hebben tot buitenlands geld. De vraag is wanneer de low end investment grade leners worden geschrapt van de lijst van acceptabele risico's. Het gaat gebeuren, de vraag is alleen wanneer. Tot voor kort meende ik dat het nog lang ging duren, maar na de afgelopen maanden ben ik sterk gaan twijfelen. Het zou zomaar eind 2007 of in 2008 kunnen gebeuren.

Naast dit probleem, zijn er nog twee beren op de weg. De ene is peak oil, waarvan hardnekkig door veel experts wordt volgehouden dat het nog jaren gaat duren voordat we dat punt hebben bereikt. En misschien hebben de wijze mannen wel gelijk, maar voorlopig laat ik het me graag bewijzen. De implicaties zijn een olieprijs van ver boven de $100 dollar en natuurlijk een daaraan gerelateerde recessie.

Tot slot hebben we het fenomeen global warming dat onze voedsel en drank bevoorrading in gevaar brengt. De halve wereld droogt uit, waardoor misoogsten en waterschaarste zeer actuele nieuwsonderwerpen zijn geworden. In het minst erge geval schieten de prijzen van voedsel door het plafond, maar aangezien een tekort aan voedsel levensbedreigend is, lijkt mij dat er nog wel wat mensen oorlog willen gaan voeren om eten op de plank te krijgen. Dat is helemaal geen plezierig scenario.

Vooral Afghanistan bewijst het. Het is een hopeloze oorlog, "they fight for food, for Allah". De Taliban vecht om te overleven, als roofdieren in de woestijn zijn ze elke dag weer op zoek naar voedsel en een ieder die daarbij hen dwars zit wordt op leven en dood bestreden. En ja de Nederlanders gaan het land wel even opbouwen. Hoe goed ook bedoeld, het levert niet veel op. Doe liever iets aan de CO2 uitstoot, boycot Chinese producten, verklaar de oorlog aan de VS omdat door hun passiviteit Nederland dreigt te overstromen. Daar help je de Afghanen echt mee.

Al met al, zou het de komende jaren nog wel eens kunnen gaan tegenvallen. Voorzichtigheid is geboden, ook al moeten we niet vergeten, de wereld blijft natuurlijk door draaien maar toch het idee van een gebrek aan voedsel danwel energie met daaraan verbonden een enorme implosie van schulden is een weinig geriefend vooruitzicht.

Chinese aandelenkoersen en een Amerikaanse recessie.

Chinezen hebben hun aandelenbeurzen op record hoogte gezet. Ik las ergens dat de gemiddelde koers winst verhouding is gestegen naar 43. Wanneer we er van uit gaan dat de yuan minstens 30% is ondergewaardeerd, dan is de K/W verhouding nog steeds ruim 30. En dat lijkt toch wel een beetje hoog. Natuurlijk zullen de Chinezen bedrijven harder groeien dan gemiddeld en dus met mooie winst cijfers voor de dag komen, maar je mag toch verwachten dat een hogere inflatie en stijgende yuan de op export terende bedrijven niet in staat zijn om aan de hoog gespannen verwachtingen te voldoen. Oftewel zelfs gecorrigeerd voor sterke groei en te lage wisselkoers verhouding lijken Chinese bedrijven wat aan de dure kant. Het lijkt er op dat een grote groep Chinezen weinig gaan verdienen op de Chineze aandelenmarkten de komende jaren. Het lijkt trouwens geen slechte strategie om gewoon goed te luisteren naar de Chinese overheidsdienaren. In 2006 moesten de aandelenkoersen omhoog omdat een aantal zeer grote staatsbedrijven naar de beurs moesten en niet snel nadat de overheid hogere koersen propageerde begonnen de koersen flink te stijgen. Nu zijn er maatregelen genomen om de koersen weer wat af te koelen en het lijkt me in termen van "follow de leader" geen slechte voorspelling dat de forse koersstijgingen achter de rug zijn en dat de een forse correctie waarschijnlijker is dan nieuwe hoogte records. Voorlopig hou ik het er op dat aandelenkoersen in China de komende tijd weinig zullen bewegen oftewel niet teveel zullen dalen dan wel stijgen. Een correctie zoals plaats vond in het Midden Oosten in 2006 lijkt me onwaarschijnlijk. Daarvoor is wereldwijd nog eenvoudigweg teveel groei en dat slaat allemaal neer in China, en dat geld moet toch ergens naar toe.

Dan nu naar de Amerikaanse economie. De economische groei werd niet geheel verrassend neerwaarts bijgesteld en stond het eerste kwartaal op 0,5%. En daarmee zitten de beleidsmakers in een spagaat. In de VS hebben ze behoorlijk last van inflatie, maar met zo'n lage groei moet eigenlijk de rente omlaag. Rente omlaag, dollar omlaag met als het gevolg dat de VS dan inflatie uit het buitenland gaat importeren. Gezien het feit dat de Amerikaanse economie nog steeds wordt gestimuleerd door een oorlog in Irak (fiscaal stimulerend beleid), er reeds een recessie aan de horizon glimt bij een rentevoet van 5.25% is dat niet veelbelovend. Als we de Taylor Rule volgen en als gewenste variabelen 2% inflatie invullen, 2% economische groei en een neutrale rentevoet van 4% (2% net rendement voor het opzij zetten van geld) dan betekent dat als inflatie 3-4% is (de Amerikanen beweren overigens dat het maar 2% is) en de groei 0-1% is dan lijkt het erop dat de gewenste rentevoet een neutrale moet zijn van 4%. Oftewel gegeven dat er verkiezingen voor de deur staan, lijkt het er op dat er een aantal rente verlagingen aan zit te komen.

Toch ben ik benieuwd hoe Global warming en Peak Oil hun invloed gaan hebben op het monetaire beleid. Het lijkt er toch op dat een paar stormpjes en nog meer droogte in belangrijke landbouw gebieden er de oorzaak van zijn dat prijzen van landbouwproducten en energie de pan uit rijzen. Als we daarnaast nog eens rekening houden met een enorm tekort aan bouwmaterialen dan lijkt het er toch op dat de monetaire stimulus nog wel eens lager kan gaan uitvallen dan verwacht. En daarmee begint het er werkelijk naar uit zien dat 2008-2009 een correctie zal opleveren. Het goede nieuws is dat steeds meer landen zich gaan loskoppelen van de dollar en daarmee convergentie via het wisselkoers mechanisme plaats kan vinden in plaats via inflatie. Het wisselkoers mechanisme is nu eenmaal sneller dan via de omweg. Koeweit was de eerste van de oliestaten en de vraag is natuurlijk wie wordt de volgende. Oftewel wanneer de laggards (China, en het Midden-Oosten) nu daadwerkelijk in een steady pace hun munten laten appreciëren, dan zijn we op de goede weg. Liever laat dan nooit. En wie weet, zal daarmee de VS in staat zijn om hun wankele financiële positie tijdig te versterken.

Spannende tijden

Het begint er steeds meer op te lijken dat de komende maanden meer volatiliteit met zich mee gaan brengen. De Amerikaanse economie begint toch echt te sputteren, waarbij het enige lichtpuntje de Midwest is, waar natuurlijk de agrarische en mijnsectoren los gaan. Maar de rest van de Verenigde Staten staat er gewoon ronduit slecht voor. De meeste pijn zit hem rond Chicago waar de hele industrie zware klappen heeft opgelopen door enerzijds magere innovatie, maar anderzijds vooral door dat China toe is getreden tot de WTO in 2001 en de Clinton administratie vergeten was om een flexibel wisselkoers stelsel te eisen.

Dat er veel industrie verdwijnt uit de Verenigde Staten was anders ook gebeurd, maar doordat de lowest cost provider (China) onevenwichtigheden niet met een (snelle) wisselkoers aanpassing wenst te corrigeren, maar liever Amerikaanse dollars oppot verdwijnt er onnodig echte productie capaciteit uit de VS. Blue collar werkers zijn de verliezers. En natuurlijk de Chinezen. Daar heb ik al vaker over uitgewijd... Sociale rust wordt daar gekocht met werkgelegenheid. De Amerikannen hebben maar een uitweg: dollars bij drukken en gaan zo hun Chinese "probleem" oplossen. De winnaars zijn de Amerikaanse consument van vandaag. De verliezers zijn de Amerikanen die werkelijk dachten dat de bomen naar de hemel groeide en een schuld hebben die meer kost om te serven dan ze aankunnen. Want er komt een dag dat de schuldeisers van de VS of een hogere rente eisen dan wel geen dollars meer wil hebben. En zij allen die zich dus diep in de schulden steken zullen dat voelen. De rente kruipt omhoog. Tot nu toe hebben de Chinezen braaf hun dollars omgezet in Amerikaans schuldpapier, maar hoe logisch lijkt het dat ze daar een keer mee stoppen. In ieder geval wat er ook gebeurd, de Amerikanen zullen de rekening moeten betalen door middel van hogere rentestanden.

Terug naar de huizenboom. Het lijkt erop dat de melt down van de subprime hypotheek markt een vernietigende werking heeft in termen van dalende huizenprijzen. Eerst zijn de prijzen te fors gestegen door de securisatie gekte en nu gaan de prijzen weer dalen omdat de marginale kopers niet meer in staat zijn een huis te kopen. In de run-up leverde dat hoge economische cijfers op, maar nu kunnen we gerust concluderen dat een aantal lokale markten de prijzen met meer dan 10% zullen dalen met het zelfde domino effect als daarvoor, alleen deze keer de berg af. Misschien dat de bedrijfsleningen de Amerikaanse economie in de plus houden, want Joe Six Pack lijkt toch echt deze keer door zijn knieen te gaan. Het goede nieuws is dat de dollar aan het dalen is, wat de problemen verzacht, maar toch een huizenmarkt die minimaal nog 18 maanden nodig heeft om zich aan te passen aan de nieuwe economische omstandigheden doet mij voor het ergste vrezen.

In de rest van de wereld gaat het fantastisch, dat zien we terug in stijgende energie en grondstof prijzen. Dus ja wat weegt zwaarder? De schaarste van goederen of het lek prikken van een huizenbubbel in de grootste economie ter wereld? Voorlopig houden beleggers het op de schaarste van goederen en daar aan gerelateerde winsten het wint van de onevenwichtig handels stromen in de wereld en daar gerelateerde herverdeling van welvaart. De maand mei heeft zich de afgelopen jaren regelmatig tot een maand ontpopt waarin beleggers plotseling besloten om zich zorgen te maken, en zoals hierboven is beschreven hebben ze daar nu alle reden toe.

Mijn stellingname is dat de olieprijs een indicatie kan geven hoe de wereld wijde economie (en dus de economie van de VS) zich de komende maanden gaat ontwikkelen. Hoe hoger de olieprijs (als indicatie van overhitting) hoe groter de kans op een recessie. Sinds februari is de olieprijs van $ 50 naar $ 65 per vat gestegen. Gisteren waren er nieuwe IEA cijfers beschikbaar. De voorraden namen minder toe dan verwacht, nog steeds gaan de gasoline voorraden omlaag en daarnaast zijn de diesel voorraden flink omlaag gegaan. Al met al meende ik dat een zorgelijk trend zich voor zette, maar de experts vonden van niet. Dalende koersen van olie en gas bedrijven als gevolg. Voorlopig hou ik het er op dat hogere olieprijzen en dalende huizenprijzen wereldwijd de groei zal doen temperen met als consequentie dalende aandeelkoersen. Een nogal tegendraadse mening gezien het feit dat overal in de wereld er records worden neergezet op de aandelenmarkten en de reactie van de markt gisteren op de laatste Amerikaanse Olie vraag en aanbod data. Oftewel het wordt spannend de komende maanden.

China gaat beleggen

Wat lees ik vandaag in het fd? http://www.fd.nl/ShowRedactieNieuws.asp?Context=N%7C1&DocumentId=33482 China gaat beleggen. Goed nieuws voor de aandelenmarkten en wat nog niet meer: meer vraag, dus hogere prijzen.

Anderzijds vraag ik me toch af of we de formule "gelijke monikken, gelijke kappen" niet strenger moeten hanteren. Het valt te verdedigen dat de deviezenreserve valt te zien als het pensioenfonds van China, anderzijds val ik wel degelijk over het feit dat de Chinese overheid hardnekkig veel winst en zeggenschapsrechten naar zich toehaalt en daarmee de rest van de wereld onderwerpt aan hun dictatuur. We tolereren toch ook niet dat drugsgelden worden witgewassen? Moeten we witteboorden criminaliteit (het fixeren van de wisselkoers aan de zwakste valuta in de wereld - de dollar, misallocatie van gelden door afwezigheid van een democratie) dan wel tolereren? Ik betwijfel het, maar zoals iedereen die de discussie in Nederland over dubbele paspoorten durft aan te zwengelen het predikaat Islamfoob krijgt opgedrukt, zo krijgt iemand die zich kritisch uitlaat over de Chinese economische politiek al gauw het stempel op zich gedrukt van een China basher. Laten we hopen dat de stille diplomatie zijn werk doet in China, maar voorlopig zitten ze daar in Peking op het pluche en dient de rest van de wereld maar te hopen dat de intenties van de grote Chinese leiders net zo goed zijn als dat we zouden willen. De komende jaren zullen leren of de tolerante houding van de Westerse wereld een verstandige zet is geweest. Voorlopig kan de enige conclusie zijn dat Europese en Amerikaanse overheden hun bevolking met onnodig veel schulden opzadelen en de Chinezen met twee handen deze vorm van ontwikkelingshulp aanpakken. Ach, zo bezien, is Bush zijn beleid nog geen eens zo slecht. Waar miljoenen Amerikanen een marginaler bestaan gaan leiden (lijden), vele Chinezen krijgen er een menswaardig bestaan voor terug: in plaats van dat hun uurtarief 25 $c is, wordt hun salaris maar liefst verdubbeld: 50$c (en over 10 jaar is dat natuurlijk vervijfvoudigd: $2.5, wat natuurlijk goed klinkt, maar daarbij vergetend dat de dollar dan natuurlijk zijn werkelijke waarde allang heeft verloren). Dat door het voorzien van de Westerse wereld met goedkope goederen 300 miljoen Chinezen niet meer instaat zijn om schoon drinkwater tot zich te nemen, zullen we maar met de mantel der liefde bedekken.

Een jaar later

Het zijn altijd mensen die zich bedienen van technische analyse die het verleden bestuderen en vervolgens een poging wagen de toekomst te voorspellen. Trend analyse. Het is natuurlijk zeker zo interessant om te zien wat je zelf hebt geschreven en wat er vanuit is gekomen.

2006 bleek een uitstekend beleggingsjaar te zijn. De AEX index steeg met 13% oftewel de goede belegger kon ook nog eens dichtbij huis blijven. Alhoewel ik in eerdere artikelen nog verwachtte dat de Chinese overheid de yuan minstens 10% zou laten apprecieren, diende ik op dit punt in te binden: in januari kondigde de Chinese centrale bank president aan dat de yuan met 3 to 5% zou stijgen en zoals ik toen reeds aankondigde, hij kreeg gelijk, het is ongeveer 3% geworden. Economisch gezien een beroerde keuze, China blijft teveel export goederen produceren waar de Chinese bevolking niets aan heeft, maar ja het is wel goed voor de sociale rust en dat is weer goed voor de stabiliteit van het land (lees handhaving van het huidige Chinese regime). Dat hiermee de Chinese bevolking onnodig veel meer vervuiling te verwerken krijgt, dat er inmiddels in de laatste 20 jaar er 20miljoen jongetjes meer zijn dan meisjes zijn geboren, omdat in de beleving een zoon een betere pensioenvoorziening is dan een dochter, wordt blijkbaar voor lief genomen.

Wat mij betreft is het een tikkende tijdbom, waarbij als we geluk hebben China een vreedzame democratische revolutie zich zal omvormen tot een moderne wereldmacht, maar alternatieve scenarios zijn heel goed denkbaar. Zolang marktwerking slechts beperkt functioneert en schaarste niet in een prijs tot uitdrukking komt, zal dat leiden tot enorme fricties van bepaalde goederen zoals schone lucht of schoon (drink)water. Met vervuiling van het mileu/water gaat de winst van een producent niet omlaag en draait lokale bevolking er voor. Maar het moge duidelijk zijn dat het voor een maatschappij een stuk gunstiger is om bepaalde goederen niet te produceren omdat wanneer de milieuvervuiling wordt meegenomen, de maatschappelijk winst (de plussen en minnen) omslaat in een verlies.

Vanzelfsprekend is China nog niet rijk genoeg om alle investeringen zelf op te hoesten en met de door China gevolgde export first strategie is de afhankelijk van het Westen een stuk kleiner geworden dan wanneer Chinese machthebbers bereid waren geweest om de Chinese bevolking de vrijheid te gunnen om consument te worden. Maar ja dat is keuze vrijheid aan je bevolking geven en daarmee wordt natuurlijk de machtbasis van de Chinese communistische partij verzwakt. Toch zou het verstandig zijn om marktwerking zijn gang te laten gaan want misallocatie van middelen is een inefficiente manier van welvaart creatie.

Ik ben in ieder geval bijvoorbeeld een warm pleitbezorger van het invoeren van democratische beginselen op lokaal niveau waardoor "onzichtbare" problemen zoals milieuvervuiling en achtergestelde positie van de vrouw kunnen worden aangepakt. Dat vervolgens voorlopig op landelijk niveau via een congres nog steeds de landelijke bestuurders worden gekozen, vind ik dan minder bezwaarlijk. De Chinese bevolking dient ten slotte ook eerst te leren wat een democratie is. En daarnaast hou ik het er op dat er eerst welvaart moet zijn gecreerd voordat je het kan verdelen. Dat bijvoorbeeld Poetin en consorten in staat is geweest om de democratie in Rusland zo enorm uit te hollen, heeft toch vooral te maken dat in de transistie van communistisch land naar een democratisch markteconomie er in 1998 iets mis is gegaan in termen van welvaartcreatie.

Om een efficient allocatieproces in China (niet alleen in China, maar wereldwijd) te stimuleren, dient de Wereldhandels organisatie zich hard te maken dat leden heffingen mogen invoeren om bijvoorbeeld milieuvervuiling, schrijnende arbeidsomstandigheden in de prijs van een goed tot uitdrukking te brengen. Vanzelfsprekend zal het moeilijk zijn om een goed framework te ontwikkelen, maar het alternatief van vandaag: geen framework is natuurlijk veel erger.

Hoe lang duurt het feest nog?

Eerlijk is eerlijk, de afgelopen jaren is er feest gevierd op de financiele markten. Bij gebrek aan pricing power van arbeidskrachten, heeft inflatie zich hoofdzakelijk gemanifisteerd in grondstoffen en kapitaalgoederen. Ook aandelen en obligatiemarkten hebben maximaal geprofiteerd van de stimulus die de lage rente heeft gebracht. Waar ik in augustus nog in de veronderstelling was dat een olieprijs van 70 dollar de Chinezen in beweging zou krijgen, maar ze kunnen er maar niet genoeg van krijgen en laten de beleggers lekker door feesten.

Vorige week mochten de goeroes op het World Economic forum weer voorspellen wat de dollarkoers zou gaan doen. Velen kwamen vanzelfsprekend weer met de doemscenarios aan zetten en zette in op een fors lagere dollar koers. Daarentegen hou ik het erop dat de organisator van het feest het beste voorspeller is! Oftewel waarschijnlijk komt de beste voorspelling van de grootste koper van dollars. Een functionaris van de Chinese centrale bank voorspelde dat de dollar dit jaar met 3-5% zou gaan dalen. Aangezien hij ook het grootste deel van de rekening van het feest betaald, lijkt het me gewoon weg een goede voorspelling.

De conclusie die hieruit valt te trekken is dat het feest nog lang niet ten einde is. Zolang de organisator lol heeft en de gevestigde orde oogluikend toestaat dat er gefeest mag worden, ja dan zullen er altijd weer mensen opstaan die gaan feesten. Wel is het zo dat de Chinezen hebben aangekondigd het alcohol percentage te verlagen en de muziek zachter te zetten, maar het blijft een feest. Ook de diehard party gangers beginnen wat vermoeidheid verschijnselen te vertonen en de energie bij hen raakt op, maar nieuwkomers blijven de feestgangers aanmoedigen om door te gaan en vooral niet te denken aan morgen. En ja de gevestigde orde heeft het feest terrein vergroot, nieuwe genotsmiddelen toegevoegd waar de organisatoren grif voor willen betalen, de party must go on tenslotte!

Hopelijk willen we straks niet met ons allen tegelijkertijd naar de uitgang want dat levert natuurlijk een bloedbad op. Ik hoop in ieder geval dat ik het feest dan allang heb verlaten en rustig naar buiten kan wandelen. Dringen bij de uitgang vind ik maar niets en vertrouwen dat de Chinezen de regie strak in de hand hebben, heb ik ook al niet. Samenlevingen zijn misschien maakbaar maar er gaat niets boven vrije markten. Laat mij en miljoenen anderen maar beslissen wat een Chinese arbeidskracht waard is. Dat werkt nu eenmaal beter dan dat er een duizendtal Chinese leiders besluiten wat goed is voor hun volk.

De Amerikaanse economie op een keerpunt?

De afgelopen maand waren er twee interessante ontwikkelingen. Enerzijds steeg de olieprijs naar recordhoogten en daarnaast lijkt de Amerikaanse economie verschijnselen te vertonen van afkoeling. Het is natuurlijk zo dat de snelgroeiende wereldeconomie en de olieprijs beiden veroorzaakt zijn door de aggressieve monetaire expansie die de FED in het begin van dit decennium heeft nagestreeft. In de Verenigde Staten bleven de consumenten consumeren door meer schulden te nemen dat vooral mogelijk was door de (FED georchestreerde) stijgende huizenprijzen. Hierdoor trok de Amerikaanse economie aan en dat was in eerste instantie goed voor China en India, maar omdat deze landen enorme bergen grondstoffen en energie in hun groeipad consumeren, heb je daarmee werd het algauw een wereldwijde boom, omdat grondstoffen overal ter wereld te vinden zijn. Rusland, Canada, Zuid Amerika, Afrika en het Midden Oosten plotseling kwam het geld met bakken tegelijk de landen binnen. Dit alles verhoogde zowel de consumptie als de vraag naar kapitaalsgoederen en de forse wereldwijde groei is daarmee verklaard. Dat doet niets af aan het grootste probleem van de huidige tijd: De Verenigde Staten maakt verlies en niet zo'n klein beetje ook... Inmiddels zijn de verliezen opgelopen tot 6-7% van het nationaal product en de economische reus staat te wankelen op zijn voeten. Een devaluatie van de dollar heeft nog niet veel nut gehad, omdat China (en daarmee een groot aantal andere landen) niet mee heeft gedaan in het zich ontdoen van de bergen dollars die zich opstapelen in het buitenland. Met deze stilzwijgende gentleman agreement is de wereldeconomie in een rap tempo gegroeid. Het goede nieuws is dat we met zijn allen een economische recessie in de Verenigde Staten beter kunnen verwerken. Het slechte nieuws is dat het kwestie van maanden is voordat de Verenigde Staten in een recessie te recht komt. Er zijn twee belangrijke trends die hierop wijzen. Enerzijds neemt de inflatiedruk toe. China ondervindt inmiddels de nadelen van de koppeling aan de dollar. Er wordt nog steeds veel gepland in China en vele prijzen worden gestuurd met administratieve maatregelen, ipv door marktprijzen. Dat gaat vaak ogenschijnlijk prima, maar dan moet je naast de vraag ook het aanbod kunnen sturen. En daar is China in de problemen gekomen. De olieprijs is fors gestegen op de wereldmarkt, maar de binnenlandse benzine prijzen zijn kunstmatig lager gehouden. Aangezien China een olie importeur is, moge duidelijk zijn dat zo'n situatie snel mis zal lopen. De eerste maanden van het jaar 2005 bleek China niet veel meer olie te importeren dan in 2004. In eerste instantie geloof je dat ze voorraden opmaken, dat ze weer meer alternatieve energie bronnen hebben, maar toen het me duidelijk werd dat de binnenlandse prijzen beduidend lager lagen dan de de wereldmarktprijzen werd het me duidelijk: het Chinese systeem werkte niet. 10% groeien en vervolgens minder olie importeren terwijl je juist voorraden wil aanleggen voor de komende jaren, daar was wat mis. En afgelopen weken werd het duidelijk, de Chinese overheid wordt zwaar onder druk gezet, omdat er plotseling overal in het land benzinestations niet meer kunnen leveren. China heeft zich zelf uitgeschakeld in de strijd om de schaarse fossiele energie bronnen. Dus de Chinezen machthebbers zullen zich dus moeten herbezinnen. Dat betekent mijn inziens twee dingen: ten eerste worden de prijzen van brandstof (benzine en zo) los gelaten, daarnaast zullen ze om inflatie te beteugelen, ze de renminbi sneller laten revalueren dan verwacht. 10 -20% is plots niet meer uitgesloten.

Deze strategie wijziging heeft grote implicaties voor de Verenigde Staten: 1. de grote financier China wenst de tekorten van de VS niet meer te financieren, 2. Verenigde Staten gaat inflatie vanuit China importeren!

De FED is voorlopig niet klaar met het verhogen van de rente. Waarbij ik in eerste instantie uitging van 4%, lijkt het er nu op dat FED in de nadagen van de carriere van Greenspan een sound money policy gaat voeren en er meer rente verhogingen aan zitten te komen. De obligatiemarkt gelooft nog niet erg in hogere rentestanden, want zowel de 10jaars als de 30jaars rente stand is nog steeds beneden de 4.5%. Oftewel volgens de financiele markten is het slechts een kwestie van tijd voordat er een recessie in de VS zit aan te komen.

Het bijzondere is dat de financiele experts bovenstaande maatregelen totaal niet zien aankomen. Zodra China hun munt laten stijgen, betekent dat er minder vraag naar Amerikaanse overheidspapier komt, hetgeen een opwaartse druk op de rente geeft en daarnaast lijkt de FED niet in staat om de inflatie te beteugelen omdat plotseling de goederenstroom uit China ipv deflatie, inflatie zal veroorzaken in de Verenigde Staten.

Willen de Chineze leiders het Chinese volk tevreden houden, dan moeten ze natuurlijk enerzijds inflatie in toom houden, anderzijds mogen er geen tekorten ontstaan, want daar houden mensen nu eenmaal niet van. Er is dus niets logischer dan dat Chinese leiders zullen besluiten hun munt verder te laten apprecieren, om goedkoper aan de olie te komen. Al met al een goede reden voor dat niet alleen de korte rente in de Verenigde Staten de komende tijd op een hoger niveau blijft, maar dat ook de lange rentes zullen stijgen naar een hoger niveau. Al met al voldoende om de onroerend goed boom in de VS te laten eindigen. Met een FED die door de hogere inflatie besluit niet nogmaals voor groei te kiezen, maar conservatief de rente op hogere niveaus zal laten, zullen de Amerikanen massaal eieren voor hun geld kiezen, meer gaan sparen en dus minder consumeren. Daarmee kan eigenlijk niet anders worden geconcludeerd dat de VS in een recessie ingaat en er een goede kans is dat wereldwijde aandelenmarkten mee worden gezogen in de malaise van de Amerikaanse consument. Dus zodra de Chinezen actie ondernemen op het valuta front, wees dan alert, u kunt er nog al wat teleurstellingen mee voorkomen.

Het is een mooie wereld.

Eigenlijk is het bijzonder om te zien hoe groot de invloed is van economische politiek op het uiteindelijke resultaat van beleggers. Dankzij de ruime monetaire politiek van Greenspan en consorten, werden de onroerend goed beleggers op hun wenken bediend. Economische groei, lagere rentes er is geen beter concept voor stijgende huizenprijzen. Natuurlijk heeft de onroerend goed bezitter in de Verenigde Staten er het meest van genoten, maar het kan niet ontkend worden dat wereldwijd de onroerend goed prijzen fors zijn gestegen dankzij door de FED georchestreerde aantrekkende wereldwijde economische groei.

Natuurlijk creert een ruim monetair beleid inflatie en het goed wat het meest schaars is, zal het meeste in prijs stijgen. Wel niet heel toevallig blijken met name grond- en brandstoffen de pan uit te zijn gerezen.

De afgelopen 9 maanden is de Amerikaanse monetaire autoriteit begonnen met het verhogen van de rente. Het bijzondere van deze monetaire verkrapping is dat de financiele markten doen alsof hun neus bloed. Mensen blijven als gekken onroerend kopen, aandelenprijzen blijven zich op een relatief hoog niveau handhaven alsof er geen einde aan de groei komt en de Amerikaanse consument weet nog steeds niet dat ze moeten gaan sparen. Eind jaren 90 gold dat u gek bent als u winst maakt, nu geld voor de Amerikaanse consument de gouden regel, u bent gek als u niet in het rood staat. Alhoewel er al stemmen op gaan dat we een einde zullen zien dat de monetaire verkrapping cyclus ben ik er niet gerust op. Greenspan gaat binnenkort met pensioen, Bush dient niet meer te worden herkozen en waarschuwingen van Greenspan worden in de wind geslagen. Als we ook nog eens rekening houden met het feit dat kern inflatie in de Verenigde Staten inmiddels boven de 3% ligt, lijkt het toch logisch dat we nog twee rondjes renteverhogingen krijgen, met de mogelijkheid op meer. Met name met het laatste wordt duidelijk geen rekening gehouden door de financiele markten. Natuurlijk komen we van een uitzonderlijk laag punt, maar vanaf nu hakken de renteverhogingen er gewoon weer in. Om maar eens een voorbeeld te geven: kopen van aandelen mbv geleend geld is inmiddels weer duur geworden voor particulieren. 5% was te harden, je had dat al bijna terug door uitbetaling van het dividend, maar inmiddels zitten we toch al op 6-7%. Hetzelfde geldt natuurlijk voor banken en hedge funds die verzot waren op kort lenen en lang uitzetten. Ooit kregen ze gratis 3%, nu is dat geslonken met 50% en is het verschil tussen de 10jaars en dagrente nogmaar 1,5%. Aangezien het herstel van de Amerikaanse economie voor een groot deel werd gedragen door de financiele sector, kan geen andere conclusie worden getrokken dan dat de winst van de Amerikaanse bedrijven weer omlaag gaat.

De eerste echte scheurtjes in het Amerikaanse verhaal zijn inmiddels zichtbaar. General Motors is niet meer instaat om winst te maken. De afgelopen jaren maakten ze dankbaar gebruik van de lage rente voor allerlei leuke aanbiedingen en financieringsopties, maar nu met een rente niveau dat weer 2% hoger ligt, begint dat toch wat duur te worden. Zoals de Oostenrijkse school altijd verkondigde, verkrijg je door een te lage rentevoet, misallocatie van investeringen en dergelijke, maar General Motors is daar een mooi voorbeeld van. Er stond een interessant artikel over General Motors in de business week en eigenlijk was er maar een conclusie mogelijk, General Motors moet als de bliksem gaan reorganiseren anders heeft het bedrijf een groot probleem. De meeste beleggers hebben de hoop al opgegeven, immers het bedrijf is minder waard dan wat GM nog in kas heeft. De eerste vulture capitalist heeft zich inmiddels gemeld en er valt natuurlijk geen andere conclusie te trekken dan dat er nog velen zullen volgen.

De Chinezen maakten afgelopen maand aanstalte om hun munt binnenkort te revalueren, hoe eerder hoe beter (zie het vorige artikel), maar de verwachtingen zijn daar omtrent nog steeds laag gespannen. Het blijft moeilijk voorstellen, het is alsof Ferrari aan de formule 1 moet mee doen zonder Michael Schumacher. De luxe positie waarin de Chinezen momenteel zitten, geef je niet graag op tenslotte. Het pluche van de driver seat is werkelijk niet te versmaden.

Al met al kan het nog alle kanten op, de belangrijkste vraag is of de FED doorgaat met de renteverhogingen en tot welk niveau dan. 50 basispunten zit waarschijnlijk nog in de koersen verwerkt, maar wanneer ze er nog eens 100 basispunten bovenop doen, ja dan is de vraag hoe de markten gaan reageren. Voorlopig blijf ik 50% belegd, al moet ik toegeven dat het erg verleidelijk is om de Chinese en Indiase stieren met meer inleg te gaan berijden. Helaas is het probleem dat ik bang ben dat het zulke dollemansritten zijn dat ik er van afgegooid word. Dat laatste maakt me voorzichtig, maar toch de stieren blaken van gezondheid, hetgeen de verleiding groot maakt.

De melkkoe van China

Tot nu toe heb ik de relatie China - Verenigde Staten vooral vanuit de optiek van de Westerse belegger bekeken. De teneur van het verhaal was eigenlijk dat China weigert hun valutaregime flexibel te maken waardoor de huidige wereldwijde onevenwichtigheden niet via wisselkoersen aanpassingen kunnen worden gecorrigeerd.

Het is natuurlijk ook interessant om in de analyse de positie van Chinezen nader te aanschouwen. In zekere zin is de Verenigde Staten de melkkoe van China. De forse economische groei die we de afgelopen jaren in China hebben mogen aanschouwen komt enerzijds door directe investeringen uit de Verenigde Staten/Japan etc. anderzijds door de overconsumptie die in gang is gezet omdat de Verenigde Staten een beproefd middel heeft gebruikt om de economie aan de praat te houden (verhoging van de overheidsuitgaven en verlaging van de rente). Zonder de Amerikaanse consument zou de economie van China ook zijn gegroeid, maar veel minder snel dan nu het geval is geweest. Het is duidelijk dat het de Chinezen het bevalt om te groeien op kosten van de Amerikaanse consument. Ondertussen groeit de berg dollars in Chinese handen met grote sprongen. Het moge duidelijk zijn, dat wanneer de Chinezen pogen hun korte termijn opbrengst te maximaliseren de Amerikaanse melkkoe wel eens minder melk kan gaan geven of ze zal zelfs helemaal geen melk meer willen geven. Daarnaast moet worden opgemerkt dat de huidige hoeveelheid dollars die China in hun bezit heeft een probleem zijn voor de Amerikanen, immers de Amerikaanse koe krijgt te weinig voer terwijl de melkproductie tot het uiterste is opgevoerd. Nu is de buitenlandse schuld ongeveer 30% van de Amerikaanse BNP maar mede door toedoen van de Chinezen neemt deze schuld met 5-6% per jaar toe. Wanneer de Chinezen dus Amerikaans schuldpapier blijven accumuleren, wordt de verslechterde solvabiliteit van de Amerikanen het probleem van de Chinezen ipv de Amerikanen. Met het huidige tempo heeft de Verenigde Staten nog ongeveer 10 jaar voordat deze situatie is aangebroken.

Maar erger voordat de ballon knapt, zullen er een aantal crisises zijn uitgebroken die zullen veroorzaken dat China als eigenaar van de Amerikaanse melkkoe mee wordt gesleept in de einde van het Amerikaanse consumptie tijdperk. Hoe logisch lijkt het dus dat de Chinezen hun melkkoe goed gaan verzorgen en die kunnen blijven melken. Daarmee maximaliseren de Chinezen hun welvaart. Het lijkt dus een zeer logische veronderstelling om te verwachten dat Chinezen hun munt gaan flexibiliseren. De enige vraag die nog opdoemt is dan niet meer of, maar vooral wanneer.

De mens kennende zal een eigenaar zijn huidige korte termijn winst willen maximaliseren daarmee het risico lopen dat er een sub-optimale keuze wordt gemaakt. Gezien de zeer profijtelijk situatie waarin de Chinezen zich bevinden, is vanuit die optiek te verwachten dat ze geen haast hebben met het flexibiliseren van hun valuta regime. Al eerder had ik geschreven dat China momenteel het meest kapitalistische land ter wereld zijn en ze zullen hun koe dan ook niet anders behandelen dan een gemiddelde huisjesmelker. Ze geven hun koe net voldoende te eten dat die niet sterft en nog steeds melk blijft geven, maar daar blijft het bij. Het worden magere jaren voor ons westerlingen.

Voorlopig ga ik er vanuit dat de olieprijs de beste indicator is voor het moment waarop de Chinezen actie ondernemen. Pas als de pijn voor de Chinezen zo groot wordt dat er sociale onrust dreigt te ontstaan zullen de Chinezen hun huidige comfortabele positie opgeven. Gezien dat een olieprijs van $50+ China zonder enig probleem wordt geaccepteerd moet de olieprijs nog meer omhoog voordat de Chinezen het besluit nemen om hun munt te revalueren. De hedge funds hebben het beter begrepen dan de oliehandelaren. Terwijl de markten omkomen in de olie stijgt de prijs verder. De vraag is natuurlijk of de hedgies de Chinezen overheid tot beweging kunnen brengen. Voor mij staat de uitkomst vast, de status quo zal worden gehandhaafd totdat de olieprijs boven de $ 60 komt. Bijzonder is dat de hoge olieprijs relatief weinig te maken heeft met vraag en aanbod maar met name wordt bepaald door de relatie China- Verenigde Staten. Een supermacht in wording versus de nummer 1 van de wereld. Een interessant gevecht met een zekere uitkomst. Voorlopig staat het 5 - 0 voor China, maar de vraag is wanneer slaat de Verenigde Staten terug? Dat kan de Chinezen behoorlijk veel pijn doen: een kat in het nauw, maakt immers rare sprongen. Dat geldt ook zeker voor een aangeslagen bokser.

Beleggen in China

In de vorige posts heb ik met name aandacht besteed aan wat China voor invloed heeft op de wereldeconomie. Zoals sommige lezers waarschijnlijk wel is opgevallen, de invloed van China op de wereldeconomie is veel groter dan gewenst. Met name het gebrek aan marktwerking breekt de rest van de wereld op.

Hoe nu optimaal te profiteren van de Chinese draak? Er zijn een aantal mogelijkheden. De eerste is het innemen van een positie in de Chinese Yuan of daaraan gekoppelde munteenheid als de Hong Kong dollar. Nadeel van deze strategie is dat zolang de Chinezen niet bewegen de Chinese munt de Amerikaanse dollar volgt. Ook al is de euro momenteel reeds overgewaardeerd versus de dollar het lijkt erop dat de dollar alleen maar kan dalen wegens gebrek aan vertrouwen in de munt. Dus op lange termijn lijkt het een veilige belegging maar op korte termijn kan het nog een vervelende verliespost opleveren te meer dat de officiele rente tarieven in China laag zijn. De schatting is dat inflatie 3% hoger ligt dan de korte rente! Al met al is China niet het mekka voor de spaarder.

Een tweede mogelijkheid is het beleggen in grond- en fossiele brandstoffen. Het probleem daar is echter dat de prijzen van deze goederen reeds fors gestegen zijn en de volatiliteit hoog is. Als u het geduld heeft en volatiliteit geen bezwaar vindt dan zijn met name basis materialen als IJzer, Koper en brandstoffen als Olie en dergelijk aantrekkelijk. Gemeten naar verbruik per burger heeft China nog veel van deze materialen nodig voordat ze op een zelfde niveau zitten als de Westerse landen en Japan. Oftewel de vraag zal de komende 10 jaar alleen maar groeien. U kunt natuurlijk ook beleggen in mijnbouw bedrijven of Olie maatschappijen. Ook daar geldt weer dat de koersen reeds fors zijn gestegen en dus op korte termijn relatief weinig te verdienen valt maar bedrijven als CVRD en Rio Tinto lijken een rooskleurige toekomst tegemoed te gaan. De volatiliteit van de koersen van mijnbouw bedrijven is echter ook hoog, dus enige zitvlees is gewenst. Anders kan u ze maar beter laten liggen.

Oliemaatschappijen hebben een betere reputatie en dit lijkt dan ook een geschikte manier om te profiteren van de grote vraag van China naar brandstoffen. Koninklijke Olie lijkt interessant maar andere oliemaatschappijen kunnen interessanter zijn. Naar wat ik begrepen heb, is met name de productiegroei, reserve ratio en de vervangingspercentage van belang. Koninklijk Olie had wat problemen met hun reserve ratio en boekte er vrolijk wat reserves erbij die er wel zijn, maar nog niet productie rijp waren gemaakt.

Natuurlijk kan u ook rechtstreeks in Chinese bedrijven beleggen, maar daar kleven toch wel wat nadelen aan, waarbij Corporate Governance als de belangrijkste kan worden genoemd. Chinezen houden nu eenmaal niet van transparantie en beleggers kunnen daardoor voor pijnlijke verrassingen komen te staan zoals ik zelf heb mogen ervaren met China Aviation Oil. $ 500 miljoen kwijt en een alarmsysteem dat pas begon te rinkelen nadat ik het aandeel gekocht had. Dit terzijde. Vandaar dat ik nogmaals Peter Lynch wil aanhalen, wanneer liegt een Ceo? Als hij zijn mond open doet. In China is dit dus ook zeker het geval en dient men de waarheid op andere manieren te achterhalen. Wreed natuurlijk, maar het is niet anders. Heeft u interesse, zoek dan naar partijen die investeren in de Chinese infrastructuur of exporteren naar/importeren uit het buitenland. Andere bedrijven kunnen ook aantrekkelijk zijn, maar informatie hierover vinden is moeilijker en daarnaast worden veel van de marktsegmenten in China geconfronteerd met extreme concurrentie. Niet echt aantrekkelijk voor lange termijn beleggingen met andere woorden.

Iets veiliger is daarom beleggen via beleggingsfondsen die zich richten op China, maar voor die veiligheid betaalt u ook een premie. U krijgt er allerlei bedrijven bij, waar u misschien helemaal niet in wil beleggen en de kosten zijn natuurlijk relatief hoog. De kans is echter wel groot dat het corporate governance probleem beter kan worden ingeschat, aangezien deze partijen vaak toegang hebben tot het management en zelf een indruk kunnen krijgen van de kwaliteit van het management.

Tot slot kunt op zoek gaan naar bedrijven met een grote exposure in China. Daarbij kunt u eenvoudig weg denken aan Walmart die enorme hoeveelheid goederen importeert uit China, maar er zijn ook veel andere bedrijven die hun gehele productie hebben verhuisd naar China en nu een kosten voordeel realiseren. Hun marges zijn sterk verbeterd en als het goed is wordt dat uitbetaald in een koersstijging. En natuurlijk de bedrijven die sterk profiteren van de enorme vraag naar basisgoederen/grondstoffen zoals de oliemaatschappijen en mijnbouw bedrijven.

China, China en nog eens China.

In de Businessweek van deze week gaat het hoofdartikel over China. Zoals ik in het vorige artikel ook al heb geschreven, zit de wereldeconomie momenteel in de houdgreep van de Chinese overheid. Heel in het kort nog even: China heeft zijn munt gekoppeld aan de dollar en omdat Chinese munt momenteel zwaar onder is gewaardeerd, ontstaan er onevenwichtigheden in de gehele wereldeconomie die niet weg worden genomen doordat het eenvoudigste correctie mechanisme niet aanwezig is: flexibele wisselkoersen.

De afgelopen maanden hebben de Chinese autoriteiten aangekondigd dat ze een grotere bandbreedte willen introduceren voor de renminbi, een eerste aanzet tot een flexibeler wisselkoers beleid en afscheid van de dollar koppeling. Samen met het feit dat Bush is herkozen en een wereldwijde aankondiging van Centrale banken dat ze hun reserve politiek willen herzien en minder dollars willen gaan aanhouden heeft dat geleid tot een forse daling van de dollarkoers. Afgelopen week werden tov de euro nieuwe records gezet. Wij Europeanen kunnen inmiddels 1.33 dollar krijgen voor een euro.

Niet echt prettig voor de Europese concurrentie positie maar een logische gevolg van de Chinese houdgreep. Immers nu duidelijk wordt dat de dollar koers moet dalen door de verslechterde solvabiliteit van de Verenigde Staten en de constante vraag naar buitenlands kapitaal, vluchten beleggers en buitenlandse overheden in "veilige havens" met als consequentie dat de euro als een van de weinig alternatieven voor de dollar apprecieert. Natuurlijk gaat de Engelse pond omhoog, de Canadese dollar en de kiwi, maar al deze landen lijden in zekere zin allemaal aan het zelfde euvel. Hun industrie kan niet concurreren met die van de Chinezen.

In zoverre valt te hopen dat de Oekrainische oppositie aan de macht komt en Oekraine ook verdemocratiseert waardoor het aantal landen in de economische wereld dat nog door autoritaire regimes wordt geregeerd verder afneemt. Wanneer Oekraine valt, wordt de machtbasis van autoritaire regimes in de moderne economische wereld erg klein. Er zijn dan nog slechts 3 landen over: China, Noord-Korea en Rusland. Als de belangrijkste bondgenoot van de Russen wordt gedemocraciseerd zal ook de positie van het huidige regime van Poetin in Rusland aan populariteit inboeken en hoe langer ze de extopman van Yukos in het gevang laten zitten, hoe populairder hij wordt en er een grotere kans ontstaat dat hij Poetin gaat opvolgen. Het gewone volk houdt nu eenmaal van martelaren.

Door gebrek aan marktwerking en democratie valt China niet anders te typeren als het meest kapitalistisch land ter wereld. Slavernij is misschien een groot woord maar het valt niet te ontkennen, een groot gedeelte van de Chinezen worden uitgebuit door het Chinese en buitenlandse kapitaal. Misschien is het nodig om de Chinese maatschappij verder te ontwikkelen, maar ik kan me toch niet onttrekken aan het idee dat de Chinese bovenlaag zijn verworven rechten zolang mogelijk in stand wil houden en een groot gedeelte van de Chinese bevolking als minderwaardig wordt beschouwd. Al met al een weinig hoopgevend beeld en het is slechts te hopen dat de huidige leiders hun achtergrond en de woorden van Mao niet zijn vergeten en daadwerkelijk iedere Chinees een kans gunt op een beter bestaan.

Voorlopig valt er voor een buitenstaander weinig aan te doen en als belegger kunnen we er alleen maar van profiteren. We dienen er voor zorgen dat de Chinese economie oververhit raakt en de salarissen en prijzen fors zullen stijgen zodat de huidige oneerlijke concurrentie positie zo snel mogelijk verdwijnt. Daarnaast dient China verder te verdemocratiseren. Dus mijn voorstel is: promoot actief democratie in China, zodat de onderklasse kans krijgt door middel van tegenstemmen van zich te laten horen. Alleen een combinatie van economische oververhitting en democratisering van de Chinese maatschappij kan leiden tot een hernieuwd evenwicht in de wereldeconomie, waarbij de VS en Europese landen hun huidige welvaart kunnen vasthouden. Wanneer de economische en politieke marktwerking niet binnen afzienbare tijd in China wordt ingevoerd voorzie ik een grote crisis in de Westerse wereld waarvan de gevolgen uiterst onzeker zijn, maar in ieder geval negatief zullen uitpakken voor de meeste mensen.

Velen van ons raken hun baan kwijt en daarnaast zal het beroep op de overheidsvoorzieningen zo'n zware last op onze maatschappij leggen dat alleen door een economische crisis de noodzakelijke aanpassingen tot stand zullen komen.

Hoe dient u zich tegen dit doemscenario te beschermen? 1. Zorg dat u een leiding gevende functie verkrijgt, in de VS is bijvoorbeeld het gat tussen beloning van het management en de werkvloer afgelopen jaren fors gestegen en er is geen reden om aan te nemen dat deze trend zal stoppen. 2. Kies een industrie die amper bloot staat aan internationale concurrentie. 3. Bescherm uw know how met patenten en baat u kennis uit. 4. Ga bij de overheid werken, lender of last resort. 5. Wordt kapitalist: zoek een financiele instelling als werkgever, begin uw eigen bedrijf om te profiteren van de goedkope arbeid of beleg in bedrijven die daarvan kunnen profiteren. Natuurlijk zijn er ook andere beleggingscategorieen waarbij u kunt profiteren van de ontwikkelingen in China.

Volgende keer meer over waar te beleggen om te profiteren van de Chinese houdgreep.

De Chinese houdgreep.

Wie 10 jaar geleden had gezegd dat onze economische ontwikkeling zou worden gedomineerd door de Chinese politiek zou niet erg serieus worden genomen. Inmiddels staat China hoog op de agenda van de politiek en het bedrijfsleven. Waarom eigenlijk? Enerzijds omdat China zich razendsnel ontwikkelt, anderzijds omdat de onevenwichtigheid die daardoor ontstaat niet wordt gecorrigeerd door aanpassing van de wisselkoersen. China heeft zijn munt gekoppeld aan de Amerikaanse munt en heeft voorlopig niet de intentie om deze koppeling ongedaan te maken. Consequentie hiervan is dat de productie in China goedkoper is dan deze zou moeten zijn en dat onevenwichtigheden op een andere manier dienen te verdwijnen. Nu dient de aanpassing plaats vinden door verschil in inflatie en dat blijkt een stuk langzamer te gaan dan via een wisselkoers aanpassing. Consequentie is dat de Verenigde Staten met een enorm tekort op de handelsbalans worden geconfronteerd die met extern kapitaal dient te worden gefinancierd. De Verenigde Staten dient elke dag $ 1,8 miljard aan te trekken om het tekort te financieren. En wie financiert dit tekort hoofdzakelijk? China en andere Aziatische landen die hun munt kunstmatig laag houden, om te voorkomen dat concurrentie positie te veel achteruit gaat. Oftewel de economische wereld wordt geconfronteerd met de Chinese spagaat. Enerzijds heeft China de wisselkoers vastgepind aan de Amerikaanse dollar en anderzijds beleggen ze hun overschotten weer in Amerikaans schatkist papier en nemen ze het negatieve beleggingsresultaat dat daarmee gepaard gaat voor lief. Oftewel de Chinese overheid heeft de rest van de wereld in de houdgreep. Deze houdgreep domineert nu al jaren de wereldeconomie. Aangezien de Chineze positie comfortabel is, hebben de Chinezen weinig behoefte om verandering te brengen in de situatie. Daarentegen voelen de Amerikanen de houdgreep als steeds beklemmender en beginnen zich dan ook steviger te roeren. Vorige week pleitte Snow in harde bewoordingen voor het loslaten van de koppeling tussen de Chinese renminbi en dollar.

Het is moeilijk in te schatten wat voor consequentie de houdgreep zal hebben op de wereldeconomie. Een ding is zeker: schaarse goederen worden duurder en de Chinese houdgreep stimuleert de prijsstijging van grondstoffen en fossiele brandstoffen. Hoe langer de houdgreep duurt, hoe pijnlijker het wordt voor de Verenigde Staten (en dus voor de rest van de Westerse wereld) en hoe meer met name de consument zal moeten lijden. Naast de prijsstijging van grondstoffen, zal met de verslechterde solvabiliteit van de VS, haar schuldeisers vroeg of laat een hogere vergoeding eisen voor het door hun ingebrachte kapitaal. Oftewel de rente zal stijgen. Wat dit voor effect zal hebben op de economische groei is onduidelijk, maar het is moeilijk voor te stellen dat dit bevordelijk zal zijn. Het zal niet gemakkelijk zijn, om dit goed in te schatten, tenslotte bij een verminderde vraag, daalt ook weer de rente. Dit is ook precies wat de laatste maanden hebben gezien. Na eerst een forse stijging van de 10jaars rente in de VS, is deze de laatste juist weer fors gedaald. Oftewel de heersende opininie is dat door een dalende economisch groei de rente in de VS laag kan blijven. Ik vraag het me ten zeerste af, want een ontkoppeling van de renminbi met dollar betekent dat de dollar eindelijk kan dalen, en zullen de geldschieters dan nog bereid zijn om akkoord te gaan met een lage rente als ze ook nog eens valutakoers verlies gaan lijden? Nee, het lijkt me logisch dat dan de Amerikaanse rente langzaam omhoog kruipt. Als we de 10jaars rente als leidraad nemen kunnen we dan ook maar een conclusie trekken. Voorlopig verwacht de markt niet dat Chinezen hun munt gaan loskoppelen van de dollar en een hogere inflatie voor lief nemen. Prijsstijgingen kunnen Chinezen kunstmatig drukken, verslechtering van hun concurrentie positie door appreciatie van hun munt daar valt weinig tegen te doen.

Een rond reis in China

In juli ben ik afgereisd naar China om zelfs eens polshoogte ten nemen. Het is een bijzonder land, een land van uitersten. Communisme gekoppeld aan een markt economie. Een combinatie waarvan je twijfelt of het werkt. Echter het werkt. Dat is niet zo zeer toe te schrijven aan de Chinese overheid, maar veel meer aan de Chinese cultuur en klimaat. Mensen zijn zo ambitieus, beleefd en overijverig dat elke vorm van markt maximaal wordt aangepakt door de Chinezen om hun positie te verbeteren. En daarnaast moet gezegd worden dat keinharde ordehandhaving door de Chinese overheid ook zijn steentje bijdraagt.

De Chinese maatschappij wordt gedictateerd door hierarchie. Mensen met macht/geld beschouwen hun arme mede Chinees als hun bedienden. Het is bijzonder om te ervaren dat Chinezen zonder enige moeite hun verworven rechten accepteren als natuurlijke rechten en zich geen zorgen maken over het leed van andere mensen. Er zullen maatschappijen zijn waar het kapitalisme net zo goed in de cultuur verweven zijn, maar in China vind ik deze verwevenheid verrassend groot. De Verenigde Staten is er niets bij. In China dicteert de macht van het geld. Wie geld heeft hoort tot de gelukkigen, de overigen kunnen niets anders dan mee doen in het systeem dat een kleine groep onevenredig bevoordeeld.

Nu is met dat laatste in principe niets mis als met de kapitaalformatie ook steeds meer mensen er van profiteren. Bij een forse economische groei, gebeurd dat natuurlijk ook, maar grote groepen Chinezen krijgen geen kans om hiervan te profiteren omdat hun scholing, gezondsheidzorg en dergelijk wordt ontzegd. Alleen zij die het kunnen betalen, profiteren, de rest van de bevolking is hiervan uitgesloten. Een automatische tweedeling tot gevolg.

Heel in kort viel mij in China het volgende op. Ten eerste de enorme populariteit van de mobiele telefoon. Op elke hoek van de straat is er wel een winkel die mobiele telefoons verkoopt.

Ten tweede wordt er in de kustgebieden er enorm veel gebouwd, daarnaast is er in het land een enorme energie honger. De economische groei veroorzaakt een enorme vraag naar electriciteit en brandstoffen, omdat elke stukje welvaart in China wordt omgezet in auto's, airco's, koelkasten, vrachtwagens en andere energie vretende apparaten/voertuigen. Niet heel toevallig dus dat de olieprijs afgelopen weken naar recordhoogte is gestegen.

Een ander probleem wat mij duidelijk werd is de strijd om het water. In het noorden van China is er een chronisch gebrek aan water, wat in een niet al te korte tijd tot grote problemen kan gaan leiden. Tot slot viel het me op dat het communistisch regime nog steeds een grote invloed heeft op de prijsvorming en met name voedsel prijzen kunstmatig laag probeert te houden, met als consequentie dat de inflatie kunstmatig wordt onderdrukt, maar dat de producenten van het voedsel daarmee ernstig worden benadeeld. Het gevolg: China is niet meer zelf voorzienend en het landbouw areaal is fors gedaald. Op korte termijn levert dit waarschijnlijk weinig problemen op, er is op de wereldmarkt toch een fors overschot aan landbouwproducten, maar op middellange termijn kan dit tot ernstige voedsel tekorten leiden. Mijn inziens is ook dat de prijzen van agrarische producten wereldwijd de komende 10 jaar wel eens for kunnen gaan stijgen. Eerst stegen de grondstoffen fors in prijs, daarna de olie, en als laatste zal ook de prijs gaan stijgen van voedselprijzen. Het klinkt onwaarschijnlijk, maar na jaren van voedsel overschotten zal het mij niet verbazen als we over een aantal jaren worden geconfronteerd met grote voedseltekorten. Van alles wat ik heb gezien in China was dit wel de grootste openbaring.

Al met al is China het Mekka van het internationale kapitalisme, het land is zo georganiseerd dat winsten van internationale ondernemingen worden gemaximaliseerd ten kosten van andere producenten en de factor arbeid.

Tot slot viel op dat de meeste Chinezen het toch niet heel slecht hebben. Ze verdienen misschien weinig en hebben daarmee relatief weinig luxe, maar omdat alles goedkoop is, hebben de meeste Chinezen een menswaardig bestaan. Ik kan niet anders concluderen dat wanneer de Chinese munt niet was gekoppeld aan de Amerikaanse munt, maar flexibel zou zijn en dus met 10-20% zou zijn geapprecieerd het plaatje dat nu vaak wordt geschetst zeker nog eens voordeliger zou worden voor de gemiddelde Chinese burger.